|
نویسنده: شکیلا لشکری، سردبیر فانوس دریا |
لنجسازی، تنها یک مهارت فنی نیست؛ بلکه گنجینهای از دانش بومی، هنر سنتی، و تجربه تاریخی است که طی قرون در مناطق جنوبی ایران شکوفا شده است. امروز اما این صنعت ارزشمند به دلیل نبود آموزش نظاممند، بیتوجهی نهادی و فاصله گرفتن نسل جدید از سواحل دانش سنتی، در معرض نابودی قرار دارد. در این میان، دانشگاهها و مراکز فنی میتوانند نقشی حیاتی در احیای این میراث ایفا کنند.
دانشگاهها؛ حافظان دانایی و میراث صنعتی
مستندسازی دانش بومی پیش از فراموشی
یکی از فوریترین وظایف دانشگاهها، مستندسازی دانش استادکاران سنتی لنجسازی است. بسیاری از ظرافتهای فنی و مهندسی ساخت لنج، تنها در حافظه شفاهی و مهارتهای تجربی نسل قدیم نهفته است. گروههای دانشگاهی در رشتههای مهندسی دریایی، معماری بومی، انسانشناسی و طراحی صنعتی میتوانند پروژههای میدانی را برای ثبت نقشهها، واژگان تخصصی، ابزارها و سازوکارهای تولیدی آغاز کنند.
طراحی برنامههای آموزشی تخصصی و میانرشتهای
دانشگاهها با ایجاد رشتهها یا گرایشهای میانرشتهای میتوانند به پرورش نسل جدیدی از مهندسان و طراحان آشنا با دانش لنجسازی کمک کنند. ترکیب مهندسی دریا، طراحی صنعتی، حفاظت از میراث فرهنگی و فناوریهای نوین ساخت، میتواند نسل آینده لنجسازان علمی–کاربردی را تربیت کند.
مراکز فنی و مهارتی؛ بازوی اجرایی انتقال مهارت
ایجاد دورههای کارگاهی و مهارتمحور
مراکز فنی و حرفهای میتوانند با بهرهگیری از استادکاران سنتی بهعنوان مربی و دانش فنی دانشگاهها بهعنوان پشتیبان، دورههای مهارتی طراحی کنند که نهتنها تکنیکهای ساخت، بلکه استانداردهای نوین ایمنی و بهرهوری را نیز پوشش دهد.
ایجاد خوشههای فناوری بومی در سواحل جنوبی
ایجاد خوشههای آموزشی و فناوری در مناطق بندری نظیر قشم، کنگ، لافت، بوشهر و چابهار، با مشارکت دانشگاهها، صنایع، سازمان بنادر و سازمان میراث فرهنگی میتواند ضمن اشتغالزایی، به انتقال پایدار دانش و مهارت کمک کند.
گام نهایی: نوآوری در بستر سنت
احیای صنعت با رویکرد گردشگری، تجاری و پژوهشی
دانشگاهها با ترویج رویکردهایی نوآورانه مانند بازآفرینی لنجها برای کاربری گردشگری دریایی یا ایجاد شناورهای ترکیبی چوب و کامپوزیت، میتوانند سنت را به خدمت توسعه پایدار بگیرند. همچنین مراکز تحقیقاتی با استفاده از مدلسازی، شبیهسازی و آزمونهای پیشرفته، ظرفیت فنی لنجهای سنتی را ارتقاء دهند و اعتماد بازارهای منطقهای را بازگردانند.
جمعبندی
اگر دانشگاهها و مراکز فنی نقش خود را در قبال هنر–صنعت لنجسازی به رسمیت نشناسند، این میراث باستانی ایران در سایه بیتوجهی و فراموشی از میان خواهد رفت. علم آکادمیک زمانی ارزشمند است که بتواند در کنار تجربههای بومی بایستد و با تلفیق سنت و دانش، صنعت را زنده نگه دارد. اکنون زمان آن رسیده است که لنجها بار دیگر نهفقط بر آب، که در بستر علم و آموزش نیز حرکت کنند.