|
نویسنده: احسان عسکری، فانوس دریا |
در گستره پهناور سواحل جنوبی ایران، از بوشهر گرفته تا قشم و چابهار، لنجها تنها وسایل حملونقل دریایی نیستند. این سازههای چوبی نماد فرهنگ، هویت و ارتباط مردمان با طبیعت پیرامون خودند. سبک زندگی ساحلنشینان جنوب ایران قرنهاست با لنجها گره خورده؛ لنج در این مناطق، خانهای شناور، منبع درآمد، خاطرهای خانوادگی و حتی سمبلی آیینی محسوب میشود. این یادداشت نگاهی دارد به نقش فرهنگی و اجتماعی لنجها در زندگی مردم جنوب.
لنج؛ مرکز معیشت و مناسبات اجتماعی
در بسیاری از بنادر جنوبی، معیشت خانوادهها به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به لنج وابسته است. برخی مردان به صید میپردازند، گروهی در کارگاههای لنجسازی نجاری میکنند، عدهای در خرید و فروش چوب یا تجهیزات لنج نقش دارند و برخی دیگر در تجارت دریایی از طریق همین لنجها فعالیت دارند. این پیوند اقتصادی، مناسبات اجتماعی خاصی را نیز شکل داده است. جامعهای که بر پایه مشارکت، همکاری و تجربههای نسلبهنسل در دریا بنا شده، در لنج معنا مییابد.
آیینها و سنتهای پیرامون لنج
فرهنگ بومی جنوب، آکنده از آیینها و سنتهایی است که با لنج و دریا پیوند خوردهاند. آیین بدرقه لنجها با نوای نیانبان، شعرخوانیهای دریایی، ذکر دعاهای سفر و پاشیدن گلاب هنگام حرکت لنج، بخشی از این سنتهاست. در هنگام بازگشت نیز، مراسم استقبال و شکرگزاری اجرا میشود. حتی مرگ دریانوردان در دریا، آیین خاص خود را دارد و نوعی قداست برای دریا در ذهن مردم ایجاد کرده است.
لنج در ادبیات، موسیقی و هنر جنوب
حضور لنج در هنر بومی جنوب چشمگیر است. از اشعار حماسی و عاشقانه بندرنشینان گرفته تا نغمههای صیادان، تصویر لنج بهعنوان نمادی از سفر، خطر، امید و عشق در ذهن مردم جا دارد. همچنین در صنایع دستی محلی نیز، نقشهایی از لنج دیده میشود. کارگاههای صنایع دستی در بندر کنگ و لافت، هنوز ماکتهایی از لنج میسازند که بخشی از فرهنگ تصویری مردم جنوب است.
لنج؛ حافظ خاطره جمعی
برای بسیاری از ساکنان ساحل، لنج تنها وسیلهای برای جابهجایی نیست؛ بخشی از خاطره کودکی، سفرهای دور، انتظار در ساحل و حتی لحظات غم و شادی است. لنج، با صدا و بوی چوب نمخوردهاش، حافظهای زنده از گذشته است که هنوز در اسکلهها جریان دارد. گاه جوانی در انتظار پدر ملوان مینشیند، گاه خانوادهای بر پشت لنج عروسی میگیرد.
سخن پایانی
با وجود ورود فناوریهای مدرن، لنج همچنان جایگاه خود را در فرهنگ جنوب حفظ کرده است. پاسداشت این نماد، تنها حفاظت از یک ابزار دریایی نیست؛ بلکه صیانت از هویت، سبک زندگی و خاطرات مشترک یک ملت است که از دل دریا برخاستهاند. لنج، زندهترین نماد فرهنگی مردمانی است که هنوز با صدای موج زندگی میکنند.