سیدحسن گیتیپسند، مشاور عالی اقتصاد دریا محور در وزارت دفاع، در نشستی با عنوان “پیش همایش رویکردهای نوین به ظرفیتهای دریایی و بندری در راستای منافع ملی” از توجه ویژه رهبری به اقتصاد دریا محور خبر داد و گفت: وزارت دفاع از سال ۱۳۸۷ مطالعات علمی دریایی در سواحل شمال و جنوب را آغاز کرده است.
ظرفیتهای دریا در ایران
گیتیپسند با اشاره به ۵۸۰۰ کیلومتر سواحل، جزایر و رودخانههای قابل قایقرانی و کشتیرانی در کشور، گفت: یکی از محورهای اقتصاد دریا محور، تجارت و بازاریابی دریایی است که شامل دو بخش صنعت حمل و نقل دریایی و گردشگری دریایی میشود.
قراردادهای جدید
وی از انعقاد قراردادهایی به ارزش ۹۳ هزار میلیارد تومان در حوزه حمل و نقل دریایی شمال و جنوب کشور توسط وزیر راه و شهرسازی خبر داد و گفت: در حال حاضر برنامهریزی برای احداث یک شهر لجستیک در چابهار با سرمایهگذاری ۱۵ هزار میلیارد تومان در حال انجام است.
لزوم تعامل با دانشگاهها
گیتیپسند با تاکید بر اهمیت تعامل با دانشگاهها برای تکمیل پروژههای نیمه تمام، گفت: نقش دانشگاه در تکمیل پروژهها کلیدی است و باید به آن توجه ویژهای داشته باشیم. وی همچنین بر یکپارچه سازی کارهای حوزه اقتصاد دریا محور تاکید کرد و گفت: پس از تاکید رهبری بر اقتصاد دریا محور، حدود ۴۰ نهاد در این حوزه فعالیت خود را آغاز کردهاند، اما اکثر این ارگانها به صورت جزیرهای عمل میکنند.
وی افزود: شرکت توسعه خدمات دریایی و بندری سینا، بنیاد مستضعفان یا قرارگاه اقتصادی وزارت دفاع میتوانند به عنوان نهاد مرکزی و متولی اقدامات برای یکپارچه سازی فعالیتها عمل کنند.
توسعه گردشگری دریایی
گیتیپسند با اشاره به اهتمام وزیر راه در موضوع گردشگری دریایی، گفت: قرار است یک کشتی کروز برای توسعه گردشگری به دریای شمال منتقل شود.
استفاده از ظرفیت نوار ساحلی شمال
وی با بیان اینکه ۸۰۰ کیلومتر از ۵۸۰۰ کیلومتر سواحل کشور در نوار شمالی قرار دارد، گفت: این نوار ساحلی که مورد مطالعه قرار گرفته است، میتواند برای کریدور حمل و نقل مورد استفاده قرار گیرد.
اهمیت حمل و نقل دریایی
گیتیپسند با اشاره به آمار سال ۱۳۹۵ سفیر ترکیه در ایران مبنی بر ورود سالانه ۳۰ هزار کامیون از ترکیه به ایران برای انتقال کالا به کشورهای ترکمنستان و قزاقستان، گفت: این کانتینرها میتوانند با هزینه کمتر از طریق دریا به مقصد منتقل شوند.
وی با استناد به آمار سازمان بهداشت جهانی مبنی بر تحمیل خسارت ۱.۵ میلیون یورویی به دولتها در اثر فوت هر نفر در صنعت حمل و نقل، گفت: در سال ۱۳۸۹، وزارت راه حدود ۹۰۰ میلیارد تومان فقط برای هزینه نگهداری راهها هزینه کرده است. در صورت انتقال بخشی از ترافیک حمل و نقل از طریق دریا، این هزینه به کشور تحمیل نخواهد شد.
توسعه فرهنگ دریا
گیتیپسند با اشاره به ساخت کشتی اقیانوس شناسی کاوشگر خلیج فارس چهار سال پیش طی قراردادی با وزارت علوم، گفت: این کشتی قرار است با همکاری سازمان بنادر برای اشاعه فرهنگ دریا محوری مورد استفاده قرار گیرد.
آموزش صیادان
وی با بیان اینکه حدود ۱۵۲ هزار صیاد رسمی و ۴۵۰ هزار صیاد غیررسمی در کشور وجود دارد، گفت: این صیادان به آموزشهای اولیه نیاز دارند و به دلیل آموزش ندیدن دچار تلفات نیز میشوند.
همکاری با نیروی دریایی
گیتیپسند بر لزوم همکاری با نیروی دریایی در حوزه آموزش تاکید کرد و گفت: نیروی دریایی در همه سواحل کشور امکانات دارد.
لزوم اجرایی شدن مطالعات
وی با اشاره به مطالعات گستردهای که در ۱۲ سال گذشته انجام شده است، گفت: با کمک همایشهای علمی و حضور دانشگاهیان میتوان این مطالعات را اجرایی کرد.
تجارت جهانی از طریق دریا
در ادامه این نشست، آقای آدمی، دبیر علمی همایش اقتصاد دریا محور، با بیان اینکه ۸۰ تا ۹۰ درصد تجارت دنیای امروز از طریق دریا انجام میشود، گفت: کشورهایی مانند چین، آمریکا، کشورهای اروپایی، روسیه و کشورهای عربی سهم زیادی از این تجارت را در اختیار دارند.
سهم اندک ایران از اقتصاد دریایی
وی با اشاره به درصد قابل توجه سواحل ایران، گفت: سهم ما از اقتصاد دریایی بسیار کم است، در حالی که میتواند کشور را تحریم ناپذیر کند.
دیپلماسی بندری
آقای آدمی راه افزایش سهم کشور از اقتصاد دریا را استفاده از دیپلماسی دانست و گفت: باید یک سیاستگذاری و دیپلماسی در حوزه دریایی و بندری داشته باشیم. میتوانیم با استفاده از بنادر شمال و جنوب، به ویژه بنادر اقیانوسی در جنوب، سهم بیشتری را در مناسبات سیاسی و اقتصادی با کشورهای همسایه، کشورهای اروپایی و حتی کشورهای آفریقایی داشته باشیم.
تشکیل شبکه نخبگان
وی بر لزوم تشکیل شبکهای از نخبگان دانشمند، نخبگان اجرایی و حاکمیتی تاکید کرد.
اهمیت فرهنگ دریایی
آقای سجادی، مدیر نشست، با اشاره به پتانسیل بالای دریا، گفت: اولین قدم برای توسعه اقتصاد دریا، تدوین سیاستهای دریایی است. کشورهایی که در اقتصاد دریا محور پیشرفت کردهاند، مانند استرالیا، اولین قدمشان تنظیم و تصویب سیاستهای دریا محور بوده است.
وی با بیان اینکه تا زمانی که فرهنگ دریایی در بین مردم ترویج نشود، اقدامات در حوزه اقتصاد دریا موفق نخواهد شد، گفت: سرانه مصرف آبزیان در ایران از متوسط جهانی پایینتر است و این نشان میدهد مردم ما ارتباط نزدیکی با دریا ندارند.
رشد اقتصادی از طریق دریا
سجادی با اشاره به پیش بینی رشد اقتصادی ۸ درصدی برای کشور در برنامه هفتم توسعه، گفت: اقتصاد دریا محور بخش قابل توجهی از این رشد را به خود اختصاص خواهد داد.
نقش نیروی انسانی در اقتصاد دریا
آقای سعیدی، استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و فنون خرمشهر، با اشاره به سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات در اقتصاد، گفت: در ایران به علت منابع نفت و گاز، بخش اقتصاد نفت و گاز نیز جزو بخشهای اقتصادی کشور است.
وی با بیان اینکه در ایران تشتت مسئولیتها در حوزه اقتصاد دریا وجود دارد، گفت: در برنامه هفتم توسعه، برای بخش اقتصاد دریا رشد ۱۶ درصدی در نظر گرفته شده است و برای تحقق این هدف، به هماهنگیهای زیادی نیاز داریم.
اهمیت نیروی انسانی متخصص
سعیدی با تاکید بر اینکه مشکل اصلی اقتصاد ایران، به ویژه در حوزه دریا، نیروی انسانی است، گفت: برای کسب سهم از اقتصاد دنیا باید نیروی توانمند تربیت کنیم.
پراکندگی جمعیت در سواحل
وی با اشاره به سکونت حدود ۱۰ درصد جمعیت کشور در استانهای ساحلی، گفت: در کشورهای پیشرفته در زمینه اقتصاد دریا محور، ۴۰ درصد جمعیت در نوار ساحلی ساکن هستند. حضور مردم در نوار ساحلی میتواند امنیت مرزی را افزایش دهد.
چالشها و زمینههای تحقیق در حوزه دریا
آقای میرمعصومی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم دریایی چابهار، با بیان اینکه یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد دریا محور، صرفه اقتصادی نداشتن آن برای بسیاری از افراد است، گفت: محیط زیست نیز استانداردهای سختگیرانهای دارد که رعایت آنها برای کسب اجازه کشتیرانی ضروری است.
اهمیت انرژی در حوزه دریا
وی با تاکید بر اهمیت انرژی در حوزه دریا، گفت: کیفیت انرژی اثر مستقیمی بر محیط زیست دارد. برای رعایت استانداردهای این حوزه، یا باید هزینه زیادی برای انرژی صرف کنیم یا تکنولوژی پیشرفته این حوزه را به دست آوریم.
دیجیتال کردن و خودران کردن کشتیها
میرمعصومی همچنین به دیجیتال کردن و خودران کردن کشتیها به عنوان زمینههای تحقیقاتی در حوزه دریا اشاره کرد.
راهبرد دریاگرایی
آقای اسلامی، هیئت علمی روابط بین الملل دانشگاه تربیت مدرس، گفت: راهبرد جمهوری اسلامی باید دریاگرایی مبتنی بر ظرفیت اقیانوس باشد و از طریق سواحل مکران و اقیانوس در جنوب شرق ایران پیگیری شود.
توسعه سواحل مکران
وی با اشاره به سیاست مهار چین توسط آمریکا، گفت: چین برای مقابله با این سیاست، حضور خود در دریا را افزایش داده است.
اسلامی با تاکید بر لزوم توسعه سواحل مکران و احداث کریدور از شلمچه به چابهار، گفت: باید زیرساختهای چابهار، به ویژه زیرساختهای حوزه ارتباطی و اطلاعاتی، توسعه یابد و مشوقهای لازم به سرمایه گذاران داخلی و خارجی ارائه شود.
الزامات توسعه اقتصاد دریا
آقای کرمی، مدرس دانشگاه خوارزمی، با بیان اینکه در توسعه اقتصاد دریا باید الزاماتی رعایت شود، گفت: اولین الزام، تبیین اقتصاد دریا است. برای افزایش مشارکت و پر کردن خلا نیرو انسانی، باید موضوعات مربوط به اقتصاد دریا برای جامعه و نخبگان تبیین شود.
سوالات بی پاسخ در حوزه اقتصاد دریا
وی با اشاره به سوالات بی پاسخ در حوزه اقتصاد دریا، مانند سیاست گذاری کلان و هدف از اقتصاد دریا، گفت: باید مشخص شود به کدام بخش از اقتصاد دریا میخواهیم توجه کنیم و چگونه در این حوزه کار میکنیم.
چالشهای توسعه اقتصاد دریا
کرمی به دو چالش در توسعه اقتصاد دریا اشاره کرد:
- رفتار جزیرهای
- مناطق آزاد با رویکرد سوداگرانه
اقتصاد خوشهای
وی در ادامه گفت: با توجه به این دو چالش، باید اقتصاد دریا محور در ایران به صورت اقتصاد خوشهای رشد کند. در اقتصاد خوشهای، نیروی انسانی متخصص، آموزش و پژوهش و صنایع و خدمات مرتبط در یک منطقه جغرافیایی خاص متمرکز میشوند.
همکاری با دانشگاهها
در پایان، رحیمی نژاد، دبیر نشست، از انعقاد سه تفاهم نامه با دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه دریا نوردی چابهار و دانشگاه خرمشهر در یکم بهمن ماه خبر داد.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی