پایگاه خبری اتاق بازرگانی صنایع، معادن و کشاورزی ایران(اتاق ایران آنلاین)
اقتصاد ایران از اوایل دهه ۹۰ تاکنون با تشدید تحریمها و افزایش محدودیتها در مبادلات تجاری و مالی مواجه بود و بهجز یک دوره کوتاه که در سایه برجام امید گشایشهای اقتصادی میرفت، در مابقی سالها همواره با افزایش ریسک و هزینه مبادله روبرو بوده است.
در سال ۱۴۰۱ و در شرایطی که همه این محدودیتها و تحریمها پابرجا بود، قطع امید از احیای توافق برجام، به شکلگیری موج جدیدی از تنش ارزی انجامید و همزمان، بروز ناآرامیها در کشور نیز در تنور انتظارات تورمی دمید. در این وضعیت نرخ برابری ریال نسبت به ارزهای جهانروا به پایینترین رقم تاریخی رسید و هر دلار آمریکا در مقطعی کوتاه تا ۶۰۰ هزار ریال افزایش یافت.
مرور تحولات اقتصاد سیاسی دهه ۹۰ شمسی حاکی از این است که اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۱ همچنان گرفتار مشکلات رایج در این دهه بوده و در برخی حوزهها نظیر آب، انرژی، خروج سرمایه، جذب سرمایهگذاری و… با شرایط حادتری مواجه شده است.
دهه ۹۰، با تحریمهای بزرگ نفتی و مالی آغاز شد و اقتصاد ایران را وارد دوره سخت رکود تورمی کرد، بهطوریکه پایینترین نرخ رشد اقتصادی پس از جنگ در سال ۱۳۹۱ رقم خورد و بالاترین نرخ تورم پس از سال ۱۳۷۴ در سال ۱۳۹۲ حادث شد؛ اما از سال ۱۳۹۲ با تغییر فضای سیاسی و پیگیری مذاکرات هستهای، امید به جامعه لبخند زد و در سال ۱۳۹۴ با امضای برجام، آمارها نیز از بهبود اوضاع اقتصادی و اجتماعی خبر میداد.
پیرو امضای معاهده برجام و پیش از خروج شیطنتآمیز ایالت متحده از این معاهده، اقتصاد ایران توانسته بود اندکی از عقبماندگی خود را جبران کند؛ بهگونهای که نرخ رشد اقتصاد در سال ۱۳۹۵ به رکورد ۱۲.۵ درصد رسید و نرخ تورم، تکرقمی شد تا آرامش در فضای اقتصادی به بهبود شاخصهای اجتماعی و فرهنگی نیز کمک کند؛ اما در سال ۱۳۹۷ خروج آمریکا از برجام و اعمال تحریمهای یکجانبه علیه کشورمان، بار دیگر فضای سیاسی را بر هم زد و به وقوع دومین تنش بزرگ اقتصادی در دهه ۹۰ منجر شد. در این سال، آرامش بازار ارز و طلا پس از ۴ سال، جای خود را به بیثباتی و هیجان داد و تنشهای اقتصادی، بسیار سریع خود را در آمارهای رسمی نشان داد.
در این شرایط، بازارها بهنوبت با تکانههای قیمتی مواجه شدند و مستقیم یا غیرمستقیم، کسبوکارها و معیشت مردم را تحت تأثیر قرار دادند تا اینکه در سال ۱۳۹۹ با زمزمههای احیای برجام، بار دیگر روزنه امیدی برای کاهش فشارهای خارجی بر اقتصاد باز شد و این امید در سهماهه ۱۴۰۰ و پیش از برگزاری سیزدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری به اوج خود رسید؛ اما در ادامه بعد از فراز و نشیب بسیار برای تدوین متن توافق جدید، امید احیای برجام به دلایل مختلف از دست رفت و با حمله نظامی روسیه به اوکراین، شرایط پیچیدهتری بر سپهر اقتصاد سیاسی ایران حکمفرما شد.
در سال ۱۴۰۱، امید به احیای برجام بهتدریج رنگ باخت و ایران همزمان با همه بحرانها و محدودیتهای قبلی، با بروز ناآرامیهایی مواجه شد که پیشبینی پذیری اقتصاد و اطمینان به آینده را بیشازپیش کاهش میداد تا اینکه در سهماهه پایانی سال، با تغییر برخی سیاستگذاریها در حاکمیت و دولت، بار دیگر تلاشها برای ترمیم اقتصاد و تقویت ارزش پول ملی با ورود همهجانبه بانک مرکزی به بازار ارز، به کار گرفته شد.
نتیجه این اقدامات که در اسفندماه با آشتی با عربستان سعودی نیز همراه بود، تا حدود توانست ترمز تنش ارزش را بکشد و قیمت دلار را از محدوده ۶۰۰ هزار ریال به کمتر از ۵۰۰ هزار ریال و در مقاطعی به ۴۳۰ هزار ریال برساند.
اکنون در حال سال ۱۴۰۱ به پایان رسیده که کسبوکارها و مردم شرایط نامساعدتری را نسبت به ابتدای سال تجربه میکنند و از این منظر، سال ۱۴۰۲ میتواند سال سختتری باشد، مگر اینکه اقدامات جدی برای جبران فرصتسوزیهای قبلی و اصلاح ساختارهای دارای ایراد انجام شود.
شاخصها و موضوعاتی که در این ویژهنامه بررسی و از ابتدای فروردین ۱۴۰۲ بهتدریج منتشر خواهد شد، به این شرح است:
شاخصهای کلان
تورم مصرفکننده
رشد اقتصادی
بیکاری
تورم تولید
نقدینگی
بدهیهای دولت
سرمایهگذاری خارجی
بازارها
سرمایه (بورس)
طلا
مسکن
ارز
خودرو
فرهنگ (سینما، موسیقی، کتاب…)
صنعت و بازرگانی
صادرات
واردات
کشاورزی
صنعت
معدن
نفت
نیروگاه
فولاد
خودرو
ساختمان
حملونقل
آیتی و ارتباطات
صنایع غذایی
گردشگری
دانشبنیان
بیمه
دارو
چالشهای اقتصاد ایران
صندوقهای بازنشستگی
کسری بودجه
خصوصیسازی
موانع کسبوکار
فقر و نابرابری
اصلاحات بانکی
رکود اقتصادی
بحران تقاضا و کاهش قدرت خرید
فساد
رقابتپذیری
بازنشر گزارش: سی نیوز
منبع: https://otaghiranonline.ir/news/55881
لینک کوتاه: https://seanews.ir/46200