خطر انقراض لنج ایرانی؛ شاید کمتر کسی بداند که بزرگترین محصول صنایع دستی ایران که منقول هم هست، لنج چوبی است که کار دست گلافان قدیم ایرانی است.
به گزارش بندر و دریا، دانش پورشفیعی، سردبیر ماهنامه «بندر و دریا» در سرمقاله شماره ۳۳۵ این نشریه به بیان اهمیت لنج و لنجسازی در ایران پرداخته و درباره خطر انقراض این میراث کهن ۶ هزارساله هشدار داده است.
مگر میشود یک تکه از تاریخ کشوری را کنار گذاشت؟! ندید؟! به حساب نیاورد؟! فراموش کرد و نقطه آغاز را بر جای دیگری گذاشت؟! که اگر چنین شود، آن نقطه دیگر آغاز نیست، پایانی بر یک تاریخ کهن است.
لنج و لنجسازی در پیشینه ایران و ایرانی – از تمدن هرمز و سیراف تا سواحل مکران و قشم – مانند یک تکه از جورچین تاریخ چندهزار ساله دریانوردی است که اگر نباشد، این تاریخ کهن کامل نمیشود.
ایرانیان یکی از قدیمیترین تمدنهای دریانورد جهانند و قدمت لنجسازی در این سرزمین به بیش از ۶۰۰۰ سال میرسد. صنعتی با این سابقه، گنجینهای شناختهشده در دنیاست. هر چند دیر اما نزدیک به ۱۵ سال پیش در یونسکو، پرونده «مهارتهای سنتی ساخت و دریانوردی با لنج ایرانی در خلیجفارس» در فهرست میراث ناملموس جهان به ثبت رسید ولی متأسفانه در این سالها دستگاههای مسئول اقدامی عملی در جهت حفظ این میراث گرانبها نکردهاند و شیب از بین رفتن این میراث ناملموس ایرانی سرعت بیشتری گرفته تا آنجا که پایان عمر نسل استادکاران ایرانی و کاهش کارگاههای لنجسازی، همواره آن را در زمره میراث در خطر انقراض نگه داشته است.
شاید کمتر کسی بداند که بزرگترین محصول صنایع دستی ایران که منقول هم هست، لنج چوبی است که کار دست گلافان قدیم ایرانی است. لنجسازی در جنوب، میراثی زنده است و نباید آن را از سازندگانش و مردمی که با آن زندگی کردند و میکنند، گرفت.
دانش دریانوردی کهن ایرانی و لنجسازی خلیجفارس به نام ایران و تنها ایران به ثبت جهانی رسیده و واقعیت آن است که دانش لنجسازی و دریانوردی هم در خلیجفارس و هم در دریای عمان بوده است. نکته آنکه تولید لنج ویژه سواحل شمالی خلیجفارس است و در حاشیه جنوب خلیجفارس و دریای عمان هیچ وقت لنجسازی نبوده است.
در ماههای اخیر یکی از آخرین لنجهای ساخته شده با سرمایهگذاری بخش خصوصی و حمایت معنوی سازمان بنادر و دریانوردی به آب انداخته شد و اکنون فقط ۲ لنج در حال ساخت باقی مانده است که در صورت عدم حمایت، آخرین استادکاران این هنر – صنعت نیز از دنیا خواهند رفت و آخرین لنجها در ساحل خواهند پوسید و ایران یکی از قدیمیترین میراث دریایی جهان را برای همیشه از دست خواهد داد و نسل لنج ایرانی منقرض خواهد شد.
دانش سنتی ایرانیان در دریانوردی شامل تکنیکهایی از جمله ساخت و به آب انداختن لنج، ناوبری، کشف بادهای موسمی، اختراع فانوس دریایی و ساخت بادبانهای سهگوش است. حکمرانی ایرانیان بر دریاها از خلیجفارس، دریای عمان و دریای کاسپین تا دریاهای حاشیه اقیانوس اطلس، یعنی دریای مدیترانه و کرانههای دریای سیاه و کرانههای اقیانوس هند در مصب رودخانه ایندوس، تا دریای سرخ و بابالمندب گسترش داشته است.
این دانش خود شامل آداب و رسومی خاص و ادبیات شفاهی، اشعار، اصطلاحات دریانوردی به زبانهای بومی و کتابهای خطی راهنمای دریانوردی است که هویت دریانوردی ایران را شکل میدهد.
بازنشر فانوس دریا به نقل از بندر و دریا