با نگاهی به درس آموزی آن برای صنعت قزل آلای ایران
آزاد ماهیان (Salmonidae) یک خانواده مهم از ماهیان است که خواستگاه آنها در نیمکره شمالی و رودخانه ها، دریاچه ها، دریاها و اقیانوس ها است. به دلیل محبوبیت این ماهیان در صنعت غذایی کشورهای مختلف دنیا و همچنین صید تفریحی آن ها، پرورش این ماهیان مورد توجه قرار گرفته و حتی به برخی کشورهای نیمکره جنوبی هم معرفی شده و در این مناطق هم بومی شده اند.
اصلی ترین گونه این خانواده که در ایران هم پرورش داده میشود گونه معروف به قزل آلای رنگین کمان یا Rainbow Trout است. خواستگاه اصلی این ماهی مناطق سردسیر آمریکای شمالی است که در اواخر دهه ۱۳۳۰ به صنعت آبزی پروری ایران معرفی شده و اکنون در بسیاری از کشورهای دنیا اعم از کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی، شیلی و ترکیه پرورش داده می شود. ایران، ترکیه، شیلی و نروژ بزرگترین تولیدکنندگان ماهی قزل آلای رنگین کمان هستند.
بررسی و گزارشات مجله European Price Report آمارهای جالبی از وضعیت بازار قزل آلای نروژ ارائه می دهد که اطلاع از آن برای فعالان تولید و تجارت صنعت قزل آلای کشور می تواند جالب باشد.
۱- آمارهای صادرات قزل آلای نروژ طی سال های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵
در این بخش ابتدا جدولی که از این گزارشات به دست آمده را ملاحظه می فرمائید:
جدول ۱- صادرات ماهی قزل آلای نروژی طی سال های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ بر اساس آمارهای مجله European Price Report
| شرح | مقدار (تن) | مبلغ به میلیون کرون نروژ | مبلغ میلیون (یورو) | سه کشور برتر |
| کل سال ۲۰۲۲ | ۵۴۹۷۹ | ۵۰۰۰ | ۴۳۰ | ؟ |
| ژانویه ۲۰۲۳ | ۳۱۱۷ | ۳۱۰ | ۲۶.۷ | آمریکا- تایلند-لیتوانی |
| اکتبر ۲۰۲۳ | ۶۳۰۵ | ۵۷۰ | ۴۹ | آمریکا-اوکراین -تایلند |
| نوامبر ۲۰۲۴ | ۶۵۹۵ | ۵۹۲ | ۵۱ | لیتوانی-اوکراین-آمریکا |
| فوریه ۲۰۲۵ | ۵۹۷۹ | ۵۶۳ | ۴۸ | اوکراین -آمریکا-تایلند |
| شش ماهه اول ۲۰۲۵ | ۳۹۵۰۵ | ۳۵۰۰ | ۳۰۳ | اوکراین -آمریکا-تایلند |
| اکتبر ۲۰۲۵ | ۸۳۰۶ | ۷۱۲ | ۶۱.۴ | آمریکا-لهستان-اوکراین |
ملاحظه می گردد که صادرات قزل آلای نروژ در کنار ماهی سالمون آن کشور (که تقریباً تمام بازارهای اصلی دنیا را در اختیار گرفته) در حال رشد بی وقفه است.
صادرات ماهی سالمون نروژ در سال ۲۰۲۲ به نقل از شماره ۱۱ مجله European Price Report 1.255.851 تن به ارزش ۱۰۵.۸ میلیارد کرون نروژ بود. در همین سال این کشور حدود ۵۵ هزار تن قزل آلا به ارزش پنج میلیارد کرون نروژ صادر کرد. این یعنی آن که قزل آلا در کل صادرات این دو محصول ۱۹/۴ % از نظر مقدار و ۷۷/۵ % از نظر ارزش سهم داشته است.
در آمار شش ماهه اول سال ۲۰۲۵ مقدار صادرات سالمون ۶۰۹.۹۴۶ تن و ارزش آن ۸/۵۷ میلیارد کرون نروژ معادل ۴.۹۹ میلیارد یورو بوده است. این اعداد در مورد قزل آلا در همین مدت شش ماهه ابتدایی سال ۲۰۲۵ معادل ۳۹.۵۰۵ تن به ارزش ۵/۳ میلیارد کرون نروژ (۳۰۳ میلیون یورو) بوده است. این بدان معناست که سهم قزل آلا از نظر وزنی به ۰۸/۶ % و از نظر ارزشی به ۷۱/۵ % در مقایسه با سالمون رسیده است، یعنی نروژ علاوه بر افزایش سهم سالمون خود در بازارهای جهانی، از نظر تولید قزل آلای رنگین کمان هم پیشرفت خوبی داشته و عملاً در شرایطی که هر دو محصول افزایش تولید و صادرات را داشتند اما در این میان رشد قزل آلا حتی بیشتر از سالمون بوده است. جدول ۲ این موضوع را مشخص می سازد.
جدول شماره ۲- مقایسه رشد سهم صادرات قزل آلا نسبت به سالمون در کل صادرات نروژ
| شرح | مقدار صادرات در سال ۲۰۲۲ (تن) | مقدار صادرات در شش ماهه اول ۲۰۲۵ (تن) | ارزش صادرات در سال ۲۰۲۲
میلیارد کرون نروژ |
ارزش صادرات در نیمه اول ۲۰۲۵
میلیارد کرون نروژ |
| سالمون نروژی | ۱.۲۵۵.۸۵۱ | ۶۰۹.۹۴۶ | ۱۰۵.۸ | ۵۷.۸ |
| قزل آلای نروژی | ۵۴.۹۷۹ | ۳۹.۵۰۵ | ۵ | ۳.۵ |
| جمع کل | ۱.۳۱۰.۸۳۰ | ۶۴۹.۴۵۱ | ۱۱۰.۸ | ۶۱.۳ |
| سهم قزل آلا (درصد) | ۴.۱۹ | ۶.۰۸ | ۵.۷۷ | ۵.۷۱ |
این جدول نشان می دهد که مقدار قزل آلا در سبد صادراتی آزاد ماهیان نروژ از ۴.۱۹ به ۰۸/۶ % رسیده و در سال ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۲۲ بیش از ۴۵ % رشد داشته است.
۲- قیمت های فروش
از نظر قیمتی نیز قزل آلای نروژی در عین ثبات نسبی قیمت، نوساناتی را هم در مقاطع مختلف تجربه کرده است. بر اساس گزارش مجله European Price Report در سال طی سال های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ قیمت های FOB ماهی قزل آلای تازه شکم خالی (HOG) نروژ از ۷.۵۳ یورو (متوسط قیمت سال ۲۰۲۲) تا ۶.۰۹ یورو (متوسط قیمت شش ماهه اول سال ۲۰۲۵) در تغییر بوده است. جدول ۳ این تغییرات قیمتی را نشان میدهد.
جدول ۳- متوسط قیمت FOB ماهی قزل آلای شکم خالی با سر (HOG)
| قیمت FOB قزل شکم خالی با سر (HOG) | کرون نروژ | یورو |
| کل سال ۲۰۲۲ | ۸۶ | ۷.۵۳ |
| اکتبر ۲۰۲۳ | ۷۸.۰۳ | ۶.۸۳ |
| نوامبر ۲۰۲۴ | ۸۳.۹۰ | ۷.۲۲ |
| سه ماهه اول ۲۰۲۵ | ۸۱.۱۱ | ۷.۰۷ |
| ۶ ماهه اول ۲۰۲۵ | ۷۱.۴۶ | ۶.۰۹ |
| اکتبر ۲۰۲۵ | ۸۰.۰۹ | ۶.۹ |
تغییرات قیمتی در دامنه ۶.۰۹ تا ۷.۵۳ یورو طی زمان های مختلف به وضعیت تقاضای بازار و مقدار تولید بستگی داشته و همان گونه که ملاحظه می گردد طی یک روند سه ساله در حدود ۷ یورو قابل محاسبه می باشد.
۳- بازارهای صادراتی
قزل آلای نروژی به بازارهای آمریکا، اروپا و آسیا راه یافته است و در طی دوره های مختلف گزارش مجله European Price Report همواره نام کشورهای آمریکا و اوکراین در صدر فهرست مقاصد صادراتی قزل آلای نروژ قرار دارد. تایلند با قرار گرفتن در جایگاه دوم و سوم در اکثر ماه های گزارش شده، نشان داده که بازار خوبی برای ماهی قزل آلا می باشد و این می تواند برای صادرکنندگان آبزیان ایران یک نشانه برای نگاه ویژه به بازار کشورهای شرق آسیا برای معرفی قزل آلای ایرانی به آن بازارها باشد. لیتوانی هم مقصد مهم دیگر اروپایی ماهی قزل آلای نروژ است. همچنین لهستان برای قزل آلای نروژی یک هدف موقت صادراتی است به این معنا که واحدهای فرآوری این کشور با وارد کردن این ماهی از نروژ و فرآوری مجدد آن به صورت شکم خالی و فیله و فرآوری شده برای صادرات مجدد خصوصاً به کشورهای آلمان، نقش فعالی در این صنعت ایفا می کنند.
رشد بی وقفه تولید و صادرات ماهی قزل آلای نروژ، قیمت FOB حدود ۷ یورویی ماهی شکم خالی با سر نروژ و بازار گسترده آن در تایلند و برخی کشورهای شرق اروپا نشان از ظرفیت این ماهی پر ارزش برای هدف گذاری صادراتی صادرکنندگان آبزیان ایران دارد که قطعاً اقدام هماهنگ و تولید شناسنامه دار و تحت برند بر سرنوشت صنعت ماهی قزل آلا در کشور ما قطعاً اثرگذار خواهد بود.
علی اکبر خدایی دبیر اتحادیه تولید و تجارت آبزیان ایران
تهران-دی ماه ۱۴۰۴
تعداد بازدید: ۰
لینک کوتاه: کپی کن!
بازنشر فانوس دریا به نقل از اتحادیه تولید و تجارت آبزیان