وقتی ریههای سیاره به شماره میافتند، اقتصاد نفس کم میآورد. این تصویر ترسناک، توصیف دقیقی از وضعیت امروز اکوسیستمهای دریایی و اقتصاد دریا محور است. بر اساس گزارشهای جهانی، محیط زیست دریایی به نقطهای رسیده که دیگر نمیتوان پیامدهای اقتصادی ویرانگر آن را نادیده گرفت. تحقیقی جدید از سوی موسسه تحقیقاتی پوتسدام برای اولین بار نشان داد که سطح اسیدیّت اقیانوسها از آستانه ایمن برای حیات دریایی عبور کرده است؛ پدیدهای که مستقیماً امنیت غذایی میلیاردها انسان و اقتصاد کشورهایی مانند ایران را هدف قرار میدهد.
این فقط یک روی سکه است. در سراسر جهان، از سواحل کوچی هند که با نشت نفت کشتی MSC Elsa آلوده شد تا سواحل ایالات متحده که به دلیل انباشت زباله های پلاستیکی، گردشگران خود را از دست میدهند، یک حقیقت تلخ آشکار شده است: هر آسیبی به دریا، ضربهای مستقیم به اقتصاد است. آلودگیهای نفتی، تولید مثل ماهیان را مختل میکند، ضایعات پلاستیکی به قایقها آسیب میزند و هزینههای پاکسازی را به جوامع تحمیل میکند و کاهش تنوع زیستی، صنعت شیلات را به ورشکستگی نزدیک میسازد.
این تهدید جهانی، امروز بیخ گوش اقتصاد ایران نیز قرار دارد. به گفته احمدرضا لاهیجانزاده، معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست، ایران با داشتن بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر خط ساحلی و موقعیتی بینظیر در کریدورهای تجارت جهانی، با چالشهای عظیمی روبروست. توسعه کنترلنشده صنایع ساحلی، بنادر، پالایشگاهها و ورود انواع آلایندهها، فشار مضاعفی بر زیستبومهای شکننده خلیج فارس و دریای عمان وارد کرده است.
لاهیجانزاده تاکید میکند که آلودگیهای ناشی از فعالیتهای انسانی یکی از اصلیترین مشکلات دریاهای ایران است. خلیج فارس به دلیل ساختار نیمه بسته خود در برابر آلایندههای نفتی و فاضلابهای صنعتی بسیار آسیبپذیر است. در شمال کشور نیز، کاهش سطح آب دریای خزر و ورود سموم کشاورزی و فاضلابهای تصفیه نشده، حیات گونههای ارزشمندی مانند فوک خزری را به خطر انداخته و منجر به کاهش شدید ذخایر ارزشمند تاسماهیان شده است؛ فاجعهای که پیامدهای اقتصادی آن کاملاً ملموس است.
صیانت از دریاها برای ایرانی که در آستانه توسعه اقتصادی بر پایه ظرفیتهای دریایی و بندری قرار دارد، یک ضرورت انکارناپذیر است. حفاظت از آبسنگهای مرجانی خلیج فارس که زیستگاه هزاران گونه و محافظ طبیعی سواحل هستند، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک سرمایهگذاری برای آینده است.
به نظر شما، با توجه به این حجم از تهدیدات، کدام یک برای آینده اقتصاد دریا محور ایران جدیتر است و راهکار فوری برای مقابله با آن چیست؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.
- منبع دادهها: گزارشهای علمی و موسسات معتبر بینالمللی (Potsdam Institute, Monash, NOAA)، خبرگزاریهای معتبر (Reuters, Times of India)، مقالات تحقیقاتی دانشگاهی.
- شیوه جمعآوری دادهها: جستجوی اخبار و مقالات منتشرشده در ۲۴ ساعت اخیر برای تازهترین تهدیدها + بررسی مطالعات و گزارشهای تحلیلی اخیر برای آثار بلندمدت.
- بازه زمانی دادهها: تمرکز بر روزهای اخیر (اخبار و گزارشهای منتشرشده همین امروز یا چند روز اخیر)، همچنین دادههای جمعآوری شده طی ماههای اخیر که روندها را نشان میدهند.
- روش تحلیل دادهها: تلفیق دادههای زیستمحیطی (آلودگی، اسیدیّت، تنوع زیستی) و دادههای اقتصادی (تأثیر بر شیلات، گردشگری، هزینههای تمیزکاری و بیمه)؛ بررسی نمونههای عملی از کشورها/مناطق تأثیرپذیر.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی