صنعت حمل و نقل دریایی در میانه یک نبرد تمام عیار قرار گرفته است؛ نبردی میان منطق سنتی ناخداها و تجربه های فردی با منطق داده محور و الگوریتم های هوش مصنوعی غول های کشتیرانی جهانی. این زورآزمایی که آینده تجارت جهانی را رقم می زند، ساختارهای کلاسیک را به چالش کشیده و جایگاه کشورهایی مانند ایران را در یک نقطه عطف تاریخی و حساس قرار داده است.
از یک سو، مدیریت سنتی قرار دارد که دهه ها بر پایه روابط انسانی، بروکراسی های سنگین و فرآیندهای دستی یا نیمه دیجیتال استوار بوده است. در این الگو، تصمیم گیری ها کند و فرد محور است و آنچه زمانی به عنوان تجربه ارزشمند شناخته می شد، امروز به مانعی جدی برای سرعت، شفافیت و انعطاف پذیری مورد نیاز در تجارت بین المللی تبدیل شده است. این سیستم در برابر کارایی غول های مدرن، به شدت ناکارآمد و پرهزینه به نظر می رسد.
در سوی دیگر میدان، خطوط کشتیرانی عظیمی مانند MSC، Maersk و CMA CGM ایستاده اند که با بازنویسی قوانین بازی، بازار را در دست گرفته اند. این شرکت ها با بهره گیری از کشتی های بزرگ مقیاس، سرمایه گذاری در بنادر کلیدی جهان و از همه مهمتر، استفاده از سامانه های هوشمند و هوش مصنوعی، هزینه های عملیاتی را کاهش داده و کیفیت خدمات را به شکلی بی سابقه ارتقا بخشیده اند. نتیجه این تحول، کوچک شدن سهم شرکت های سنتی و محلی و ادغام آنها در زنجیره های بزرگتر جهانی بوده است.
متاسفانه جایگاه ایران در این نبرد بزرگ، متزلزل است. با وجود داشتن موقعیت جغرافیایی ممتاز و دسترسی به آبراه های کلیدی، سایه سنگین مدیریت سنتی، ضعف در دیجیتالی سازی فرآیندها و کمبود سامانه های هوشمند پایش ناوگان، پاشنه آشیل صنعت دریایی کشور شده است. تحریم ها نیز با محدود کردن دسترسی به فناوری های نوین و ناوگان مدرن، این وضعیت را تشدید کرده و باعث شده ایران از رقابت با همسایگان منطقه ای خود که به سرعت به سمت مدرنیزاسیون حرکت کرده اند، عقب بماند.
پیامدهای این عقب ماندگی روشن است: کاهش رقابت پذیری بنادر ایرانی، افزایش هزینه های تمام شده برای تجار و عدم جذابیت برای سرمایه گذاران خارجی. اما راه حل، تسلیم شدن نیست. کارشناسان معتقدند آینده در یک مدل ترکیبی نهفته است؛ مدلی که تجربه گرانبهای سنتی را با ابزارهای نوین مانند مدیریت داده محور و دیجیتالی سازی پیوند بزند. برای ایران، این به معنای یک اصلاح ساختاری فوری، سرمایه گذاری هوشمند در فناوری و ایجاد شفافیت در فرآیندهای بندری و گمرکی است. اگر کشورمان می خواهد از خطر حاشیه نشینی در اقتصاد جهانی دریا محور بگریزد، باید شجاعانه از چرخه سنتی خارج شده و جایگاه واقعی خود را در این میدان رقابت تثبیت کند.
به نظر شما، اولین و مهمترین گام برای خروج از این بن بست مدیریتی و حرکت به سمت یک صنعت دریایی مدرن چیست؟ نظرات خود را با ما در میان بگذارید.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی