جشنواره گاریز بندرعباس؛ طعم میراث جنوب در مسیر گردشگری خوراک

در قلب هرمزگان، جایی که فرهنگ و زندگی مردم با سخاوت و تلاطم خلیج فارس در هم تنیده، طعم ها روایتی عمیق تر از یک وعده غذایی دارند. دومین جشنواره خوراک گاریز در بندرعباس، گواهی بر همین مدعاست؛ رویدادی که فراتر از چشیدن یک طعم، به بازخوانی یک میراث، تجلیل از یک نماد فرهنگی و ترسیم مسیری نوین برای اقتصاد منطقه میپردازد. برای درک اهمیت این جشنواره، ابتدا باید با ماهی گاریز آشنا شویم؛ آبزی کوچکی که نقشی بزرگ در سفره، اقتصاد و هویت اجتماعی مردم این خطه ایفا میکند.

گاریز؛ تپش زندگی در سفره هرمزگان

ماهی گاریز، از خانواده ساردین ماهیان، موجودی کوچک به طول ۱۰ تا ۱۵ سانتی متر است که به صورت گله ای در آب های گرم نوار ساحلی خلیج فارس زندگی میکند. این ماهی پرچرب، گنجینه ای از ارزش غذایی است. به گفته متخصصان، گاریز سرشار از اسیدهای چرب امگا ۳ است که به کاهش کلسترول بد خون کمک کرده و خواص ضد التهابی، بهبود عملکرد قلب و پیشگیری از بیماری های متعدد را به همراه دارد.

با این حال، شهرت گاریز بیش از هرچیز، مدیون طعم و شیوه طبخ منحصر به فرد آن، یعنی «برشته» یا کبابی است. در این روش که به یک آیین اجتماعی در فضای باز تبدیل شده، ماهی پس از چاشنی زدن، روی ورقه فلزی داغ قرار میگیرد تا با روغن طبیعی خود سرخ شود. عطر نافذ آن، به خصوص در فصل صید که از اواسط تیرماه تا اوایل آبان ادامه دارد، در کوچه های بندرعباس میپیچد و به یکی از نشانه های حسی فرا رسیدن تابستان بدل میشود. صیادان محلی نیز با ابزارهای سنتی مانند «مُشتا» و «حدر» به صید این ماهی میپردازند که خود بخشی از میراث ناملموس منطقه به شمار میرود.

نمادی تحت فشار؛ از صادرات بی رویه تا تهدیدات زیست محیطی

با وجود این جایگاه رفیع، آینده ماهی گاریز با چالش های جدی روبرو است. در گذشته، این ماهی یکی از ارزان ترین غذاهای دریایی بود، اما صادرات آن به کشورهای حاشیه خلیج فارس، به ویژه امارات، باعث کمیاب و گران شدن آن در بازارهای داخلی شده است. این روند، یک خوراک اصلی و در دسترس را به کالایی تبدیل کرده که ممکن است به تدریج از سفره مردم محلی فاصله بگیرد. علاوه بر این، ساخت و سازهای بی رویه در سواحل، صید بی رویه و قاچاق سوخت، بقای این گونه ارزشمند را به خطر انداخته است. در چنین شرایطی، برگزاری یک جشنواره عمومی، اقدامی فرهنگی برای یادآوری ارزش این میراث و تلاشی برای حفاظت از آن است.

جزئیات برگزاری دومین جشنواره خوراک گاریز

این رویداد که محصول هم افزایی موفق نهادهای دولتی بود، با برنامه ریزی دقیق و اهداف چندلایه ای برگزار شد. نکته قابل توجه، ذکر سال “۱۴۰۴” در برخی منابع خبری بود که با توجه به زمان انتشار اخبار و استفاده از فعل گذشته (“برگزار شد”)، میتوان با اطمینان گفت که این رویداد در ۱۹ شهریور ماه سال جاری (۱۴۰۳) به انجام رسیده است. جزئیات کامل این رویداد در جدول زیر آمده است:

اهداف استراتژیک و قدرت مشارکت

اهداف جشنواره فراتر از یک رویداد صرفا غذایی و شامل پاسداشت خوراک های بومی، ترویج فرهنگ غذایی هرمزگان و ایجاد زمینه برای رونق گردشگری خوراک بود. نقطه قوت برجسته این رویداد، همکاری هماهنگ میان چهار نهاد اصلی بود: اداره کل میراث فرهنگی، اداره کل شیلات، سازمان فرهنگی شهرداری بندرعباس و هیئت ورزش های همگانی استان هرمزگان. مشارکت هیئت ورزش های همگانی، یک حرکت استراتژیک هوشمندانه بود که این پیام را مخابره میکرد: خوراک های بومی بخشی از یک سبک زندگی سالم و فعال هستند و مصرف غذای محلی با سلامت عمومی جامعه پیوند دارد.

چشم انداز آینده: جشنواره به مثابه الگویی برای گردشگری

دومین جشنواره خوراک گاریز، یک مطالعه موردی ارزشمند در زمینه توسعه مبتنی بر ظرفیت های بومی است. این رویداد نشان داد که چگونه یک محصول محلی میتواند به محور یک استراتژی مدرن برای برندسازی شهری و توسعه گردشگری خوراک تبدیل شود. این جشنواره صرفا غذا نمیفروشد؛ بلکه داستان بندرعباس، دریا و سنت هایش را روایت میکند. با این حال، چالش های بزرگی نیز پیش رو قرار دارد:

• پارادوکس پایداری: چگونه میتوان مصرف گاریز را ترویج کرد، در حالی که جمعیت این ماهی با تهدید صید بی رویه روبرو است؟ افزایش تقاضا ناشی از موفقیت جشنواره، ممکن است ناخواسته به تشدید مشکل کمک کند.
• حفظ اصالت: با رشد و تجاری شدن جشنواره، این خطر وجود دارد که فضای صمیمی و اجتماعی آن جای خود را به یک رویداد صرفا تجاری بدهد.

برای غلبه بر این چالش ها، پیشنهاد میشود در دوره های آتی، پیام حفاظت از منابع دریایی و ترویج صید پایدار به یکی از محورهای اصلی جشنواره تبدیل شود. همچنین میتوان با ایجاد «مسیر گاریز»، این تجربه را در طول سال برای گردشگران فراهم کرد.

این جشنواره نشان داد که گرامیداشت طعم متفاوت یک ماهی کوچک محلی، اقدامی عمیق برای حفظ هویت فرهنگی است. به نظر شما، چگونه میتوان میان ترویج گردشگری خوراک و حفاظت از منابع طبیعی تعادل ایجاد کرد؟ تجربیات و دیدگاه های خود را با ما در میان بگذارید.