ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد خود، پل ارتباطی پنج حوضه دریایی مهم جهان، یعنی خلیج فارس، دریای عمان، دریای خزر، دریای سیاه و دریای مدیترانه است. این موقعیت استراتژیک، پتانسیل بالایی برای افزایش وزن ژئوپلتیکی و تجاری ایران در معادلات جهانی دارد. با این حال، دشمنان و معارضان همواره تلاش میکنند تا دسترسی ایران به این حوضههای دریایی را محدود کنند. تنشهای ژئوپلتیکی در قفقاز، ساخت پایگاه آمریکایی التنف در سوریه برای مسدود کردن جاده دسترسی به دریای مدیترانه و تحولات منطقه غرب آسیا، نمونههایی از این تلاشها هستند. متاسفانه، غفلت دستگاههای داخلی در بهرهبرداری کامل از این موقعیت نیز مزید بر علت شده است.
در سالهای اخیر، توسعه کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب و شرق-غرب در دستور کار سیاست خارجی ایران قرار گرفته است. پروژههای ریلی مهمی مانند چابهار-سرخس، رشت-آستارا و شلمچه-بصره با هدف تسهیل ترانزیت و حملونقل کانتینری در حال پیگیری هستند. یکی از این پروژههای حیاتی، راهآهن رشت-کاسپین است که دریای خزر را به دریای عمان و خلیج فارس متصل میکند. این خط آهن که امسال به شبکه ریلی کشور پیوست، نقش مهمی در افزایش تبادلات تجاری با کشورهای حاشیه دریای خزر، به ویژه روسیه، ایفا خواهد کرد.
با توجه به این که بنادر جنوبی کشور بیشتر برای واردات کالاهای اساسی استفاده میشوند، توجه به پتانسیل بنادر شمالی برای صادرات و ترانزیت کالا اهمیت بیشتری پیدا میکند. در حال حاضر، تنها ۲۰ درصد از ظرفیت ۳۵ میلیون تنی بنادر شمالی مورد استفاده قرار میگیرد. افزایش مراودات تجاری با کشورهای شمالی میتواند به افزایش ظرفیت عملیاتی این بنادر کمک کند.
کارشناسان معتقدند که نباید بنادر شمالی را صرفا برای ارتباط با روسیه و شرق اروپا در نظر گرفت. در سالهای گذشته، نشستهایی با چین و قزاقستان برای افزایش مراودات تجاری از طریق کریدور ترکیبی چین-قزاقستان-ایران برگزار شده است. این کریدور میتواند هزینه و زمان حملونقل را برای تجار کاهش دهد. تاکنون بیش از ۱۰ هزار کانتینر از طریق این کریدور ترکیبی به بندر کاسپین وارد یا صادر شده است. علاوه بر قزاقستان، ترکمنستان نیز علاقهمند به همکاری در مسیرهای عبوری از دریای خزر است.
با اتصال خط ریلی رشت به اسکله رو-رو مجتمع بندری کاسپین در منطقه آزاد انزلی، نه تنها مسیر ریلی دو دریای شمالی و جنوبی کشور به هم متصل شده، بلکه زمینه تجاریسازی کریدور شمال-جنوب نیز فراهم شده است. این اتصال، نقش ایران را در مناسبات اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای حاشیه دریای خزر با سواحل جنوبی خلیج فارس پررنگتر خواهد کرد.
اما با وجود اهمیت اتصال ریلی کاسپین، هنوز برنامه منسجمی برای بهرهبرداری از مزایای این بندر وجود ندارد. به عنوان مثال، بندر کاسپین فاقد یدککش انحصاری است و تصمیمی برای اپراتوری آن با دیدگاه اقتصادی و بینالمللی گرفته نشده است. همچنین، فضای حضور شرکتهای غیردولتی در این بندر مشخص نیست.
برای رونق و بهرهبرداری از این اتصال ریلی و توسعه بندر کاسپین، ایجاد مزایای قانونی و رقابتی مانند امکان ثبت، مالکیت و مشارکت سرمایهگذاران خارجی، وضع معافیت مالیاتی، برگزاری اجلاس اتاقهای بازرگانی کشورهای حاشیه دریای خزر و نشستهای تخصصی میان مدیران دولتی و غیردولتی ضروری است. با اجرای این اقدامات، کشور میتواند از مزایای اقتصادی این پروژه بهرهمند شود.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی