اقتصاد دریا، به عنوان یکی از ارکان اساسی و استراتژیک رشد اقتصادی ایران، نقشی حیاتی ایفا میکند. ایران با دسترسی به دریاهای خزر، خلیج فارس و دریای عمان، از موقعیت جغرافیایی ممتازی برخوردار است که امکان بهرهبرداری گسترده از منابع دریایی و ساحلی را فراهم میسازد. این مزیت نه تنها فرصتهای شغلی فراوانی ایجاد میکند، بلکه به توسعه پایدار، بهبود کیفیت زندگی جوامع ساحلی و تقویت امنیت غذایی نیز کمک شایانی میکند.
استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای دریایی، نیازمند رویکردی جامع و هماهنگ در حوزههای مختلف اقتصادی، فرهنگی، علمی، فناوری، حکمرانی و محیط زیست است. سیاستهای کلی توسعه دریامحور، که توسط مقام معظم رهبری ابلاغ شده، نقشه راهی برای دستیابی به این اهداف است و انتصاب نماینده ویژه رئیس جمهور برای اجرای این سیاستها، نشانگر عزم جدی دولت در این مسیر است.
تقویت زیرساختهای بندری و توجه ویژه به استانهای غیرساحلی به منظور همپیوندی با استانهای ساحلی، نقش مهمی در افزایش درآمدهای ارزی و کاهش وابستگی به منابع نفتی در زمینه حمل و نقل دریایی و صادرات دارد. این امر نیازمند برنامهریزیهای دقیق و اجرای طرحهای جامع در حوزههای صنعتی، تجاری و گردشگری است. همچنین سیاستگذاری یکپارچه، بازنگری قوانین و مقررات، تسهیل جریان سرمایهگذاری و گفتمانسازی فرهنگی، میتواند به تسریع روند توسعه اقتصاد دریا کمک کند. تربیت نیروی انسانی متخصص و مجهز کردن دانشگاهها به رشتههای مرتبط با اقتصاد دریا نیز از جمله اقدامات ضروری در این زمینه است.
کارشناسان معتقدند بهرهبرداری پایدار و مسئولانه از منابع دریایی، ضمن افزایش درآمدهای اقتصادی، به حفظ اکوسیستمهای دریایی و حفاظت از محیط زیست نیز کمک خواهد کرد. به عبارت دیگر، اقتصاد دریا که به بهرهبرداری پایدار از منابع دریایی و ساحلی میپردازد، یکی از اجزای حیاتی و استراتژیک اقتصاد هر کشوری است و شامل فعالیتهای متنوعی همچون صیادی، حمل و نقل دریایی، استخراج منابع طبیعی، گردشگری ساحلی، صنایع دریایی و تحقیقات علمی و محیط زیستی مرتبط با دریا میشود.
اهمیت اقتصاد دریا برای ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی ممتاز آن و داشتن بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر خط ساحلی و دسترسی به دریاهای خزر، خلیج فارس و دریای عمان، بسیار زیاد است. این موقعیت به ایران این امکان را میدهد که نقش مهمی در تجارت دریایی و بینالمللی ایفا کند. همچنین صنایع مرتبط با دریا میتوانند فرصتهای شغلی گستردهای برای جوامع ساحلی فراهم کنند و به کاهش بیکاری و جلوگیری از مهاجرت به شهرها کمک کنند.
بهرهبرداری مسئولانه از منابع دریایی به حفظ اکوسیستمهای دریایی و محیط زیست و حفظ منابع برای نسلهای آینده و بهبود کیفیت زندگی جوامع ساحلی منجر میشود. بنادر استراتژیک ایران، همچون بندرعباس و بندر چابهار نیز نقش حیاتی در تسهیل تجارت بینالمللی و حمل و نقل کالاها ایفا میکنند و میتوانند به افزایش درآمدهای ارزی و تقویت موقعیت اقتصادی کشور کمک کنند.
سواحل زیبای ایران، به ویژه در مناطق جنوبی کشور، میتوانند مقصد جذابی برای گردشگران داخلی و خارجی باشند و به توسعه صنعت گردشگری و افزایش درآمدهای ناشی از این صنعت منجر شوند. دریای خزر و خلیج فارس نیز دو منبع بزرگ نفت و گاز برای ایران هستند و استخراج و بهرهبرداری از این منابع میتواند به تأمین نیازهای انرژی کشور و افزایش درآمدهای نفتی و گازی کمک کند.
به طور کلی، توجه به توسعه و مدیریت پایدار اقتصاد دریا، نه تنها میتواند به رشد اقتصادی ایران کمک کند، بلکه میتواند نقش مهمی در تقویت امنیت غذایی، ایجاد اشتغال و حفاظت از محیط زیست داشته باشد. با بهرهبرداری هوشمندانه از این منابع و استفاده از فناوریهای نوین، ایران میتواند گامهای بزرگی برای توسعه پایدار و اقتصادی بردارد.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی