در دنیای امروزی که فرآیند دیجیتالسازی با سرعت زیادی در حال پیشرفت است، صنعت لجستیک و حملونقل دریایی با چالشهای پیچیدهای مواجه است که راهکارهای سنتی قادر به پاسخگویی به این چالشها نیستند. در این راستا، فناوری بلاکچین بهعنوان یکی از بزرگترین نوآوریهای دو دهه اخیر توانسته تحولی عمیق در بخشهای مختلف صنعت، از جمله لجستیک و حملونقل دریایی، ایجاد کند. این فناوری با فراهم آوردن شفافیت و امنیت بینظیر، به بهبود کارایی و اعتمادسازی در زنجیرههای تأمین کمک کرده و بهعنوان راهحلی نوین برای مدیریت چالشهای این صنعت شناخته میشود.
فناوری بلاکچین با ذخیرهسازی اطلاعات بهصورت غیرقابل تغییر و امن، توانسته بسیاری از فرایندهای پیچیده در زنجیرههای تأمین دریایی را ساده و قابل اعتمادتر کند. بهعنوان مثال، شرکتهایی چون Maersk و IBM با همکاری یکدیگر پلتفرم TradeLens را راهاندازی کردهاند که از بلاکچین برای به اشتراکگذاری دادههای مربوط به حملونقل در زمان واقعی بهره میبرد. این پلتفرم به تمامی ذینفعان امکان دسترسی شفاف به اطلاعات اسناد و دادههای مرتبط با کالاها را میدهد و ضمن کاهش هزینهها، کارایی صنعت را بهبود میبخشد.
مزایای کلیدی
کاهش تقلب و بهبود امنیت: یکی از بزرگترین مزایای بلاکچین، شفافیت آن است. تمامی تغییرات و تراکنشها بهصورت دیجیتال ثبت میشوند و به دلیل تغییرناپذیری دادهها، امکان تقلب در اسناد کاغذی مانند بارنامهها به حداقل میرسد.
کاهش هزینهها و زمان: خودکارسازی بسیاری از فرایندها باعث کاهش نیاز به نیروی انسانی و زمان پردازش میشود. اسناد دیجیتال مبتنی بر بلاکچین نیاز به کاغذ را کاهش داده و هزینههای مرتبط با حمل و نگهداری را بهینه میکند.
افزایش شفافیت و ردیابی دقیق: بلاکچین امکان ردیابی کامل محصولات از مبدا تا مقصد را فراهم میآورد و اطلاعات دقیقی از وضعیت بار و مسیر حرکت آن ارائه میدهد. این ویژگی بهویژه برای کالاهای با ارزش بالا یا حساس مانند تجهیزات پزشکی و محصولات غذایی حائز اهمیت است.
چالشها و محدودیتهای بلاکچین در لجستیک دریایی
با وجود مزایای فراوان، فناوری بلاکچین در صنعت لجستیک دریایی با چالشها و محدودیتهایی مواجه است که میتواند مانع از پذیرش گسترده و یکپارچگی آن شود. برخی از این چالشها عبارتند از:
مقیاسپذیری: یکی از چالشهای اساسی بلاکچین، مقیاسپذیری آن است. با گسترش استفاده از این فناوری در صنعت دریایی و افزایش حجم تراکنشها، ممکن است شبکههای بلاکچین با مشکلاتی مانند کندی پردازش و هزینههای بالای اجرای تراکنشها روبهرو شوند. هرچند راهحلهایی برای رفع این مشکلات وجود دارد، اما برای ایجاد سیستمی که بتواند حجم عظیم دادهها و تراکنشهای جهانی را مدیریت کند، پیشرفتهای بیشتری نیاز است.
هماهنگی و یکپارچگی سیستمها: صنعت لجستیک دریایی شامل طیف وسیعی از بازیگران است که هر کدام از آنها از سیستمهای نرمافزاری و فناوریهای مختلفی استفاده میکنند. این تفاوتها میتواند منجر به مشکلاتی در یکپارچگی دادهها و تبادل اطلاعات میان سیستمهای مختلف شود. برای موفقیت در پیادهسازی بلاکچین، لازم است استانداردهای جهانی برای ارتباط بین سیستمها تدوین گردد تا تمامی ذینفعان بتوانند از این فناوری بهصورت هماهنگ بهرهبرداری کنند.
هزینههای پیادهسازی و نگهداری: پیادهسازی بلاکچین برای شرکتهای کوچک و متوسط ممکن است هزینهبر باشد. علاوه بر هزینههای اولیه برای توسعه و نصب سیستمهای بلاکچین، نیاز به آموزش و آمادهسازی کارکنان برای استفاده از این فناوری نیز وجود دارد. برای بسیاری از شرکتها، این هزینهها ممکن است در کوتاهمدت سنگین باشد و سودآوری آنها را کاهش دهد.
چالشهای قانونی و مقرراتی: هر کشور یا منطقه ممکن است قوانین و مقررات مختلفی در خصوص استفاده از بلاکچین داشته باشد. برای اینکه این فناوری در سطح جهانی در صنعت لجستیک دریایی قابل استفاده باشد، باید استانداردهای قانونی و نظارتی مشترکی ایجاد شود. این چالشها میتواند مانع از پذیرش سریع و گسترده بلاکچین در کشورهای مختلف گردد.
مسائل امنیتی و حریم خصوصی دادهها: باوجود اینکه بلاکچین بهطور طبیعی از نظر امنیتی بسیار قوی است، در برخی موارد، دادههای حساس ممکن است در یک شبکه بلاکچین عمومی یا ترکیبی قرار گیرند که میتواند به مسائل مربوط به حریم خصوصی و حفاظت از دادهها منجر شود. حفظ تعادل بین شفافیت و امنیت اطلاعات در این شبکهها یکی از چالشهای عمده است.
گامهای عملی در استفاده از بلاکچین در صنعت لجستیک دریایی ایران
در شرایط تحریمی و محدودیتهای موجود، ایران میتواند از بلاکچین برای بهبود شفافیت، کاهش فساد و تقویت همکاریهای بینالمللی بهرهبرداری کند. در این راستا، پیشنهادات زیر میتوانند به بهبود وضعیت فعلی کمک کنند:
ایجاد پلتفرمهای بلاکچینی داخلی: با توجه به تحریمها و محدودیتهای دسترسی به پلتفرمهای بینالمللی، ایران میتواند پلتفرمهای بلاکچینی داخلی و مستقل از دیگر کشورهای تحریمکننده ایجاد کند. این پلتفرمها میتوانند برای مدیریت اسناد حملونقل، بارنامهها و قراردادهای لجستیک دریایی مورد استفاده قرار گیرند. با توسعه سیستمهای داخلی، ایران قادر خواهد بود از مزایای بلاکچین بهرهمند شود بدون اینکه به پلتفرمهای خارجی وابسته باشد.
سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه (R&D): برای استفاده از بلاکچین در صنایع مختلف، باید به تحقیق و توسعه در این زمینه توجه شود. این شامل کار بر روی پروژههای آزمایشی، همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی و توسعه راهحلهای بومیسازیشده برای نیازهای خاص صنعت لجستیک دریایی است.
سرمایهگذاری در زیرساختهای فناوری اطلاعات: پیادهسازی بلاکچین به زیرساختهای فناورانه پیشرفته نیاز دارد که شامل سختافزارهای سرور، شبکههای امن و سیستمهای ذخیرهسازی دادههای حجیم میشود. باید برای تامین این زیرساختها سرمایهگذاریهای لازم را جذب کرده تا بستر مناسب برای استفاده از بلاکچین در صنعت لجستیک فراهم گردد.
آموزش و توسعه منابع انسانی: برای بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای بلاکچین، به نیروی انسانی متخصص نیاز است که بتواند این فناوری را در صنعت لجستیک دریایی پیادهسازی و مدیریت کند. بنابراین، باید سرمایهگذاریهایی در زمینه آموزش و توسعه منابع انسانی در حوزه بلاکچین صورت گیرد.
توسعه همکاریهای بینالمللی: در شرایط تحریمی، ایران میتواند با کشورهای دوست و همپیمان که در زمینه بلاکچین پیشرفتهای خوبی داشتهاند، همکاریهای تجاری و فناوری برقرار کند. این همکاریها میتواند شامل پیادهسازی پروژههای مشترک، تبادل تجربیات و توسعه راهحلهای مبتنی بر بلاکچین برای صنعت لجستیک دریایی باشد.
فراهمسازی زیرساختهای قانونی و مقرراتی: برای موفقیت بلاکچین در صنعت لجستیک، باید قوانینی تدوین شود که استفاده از بلاکچین را تسهیل کند. این مقررات باید شامل استانداردهای جهانی برای تبادل دادهها، مدیریت قراردادها، گمرکها و شفافیت در اسناد باشد. همکاری با سازمانهای بینالمللی و مؤسسات حقوقی برای تدوین این قوانین میتواند به جذب سرمایهگذاران و توسعه فعالیتهای تجاری کمک کند.
با وجود چالشهای پیشرو، در صورت اتخاذ استراتژی مناسب و برنامهریزی دقیق، فناوری بلاکچین میتواند ایران را به یک بازیگر قدرتمند در عرصه لجستیک جهانی تبدیل کند. این فناوری علاوه بر افزایش کارایی سیستم لجستیک، میتواند موجب تقویت همکاریهای بینالمللی و ارتقای موقعیت اقتصادی ایران شود.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی