مکانیابی مناسب برای ساخت پروژههای بزرگ در مناطق ساحلی بر چه معیاری مبتنی است؟ در ساحل دریای خزر، بهترین مکان برای احداث بندر چندمنظوره یا نیروگاه تولید برق کجاست؟
به گزارش پایگاه خبری ترابران، دکتر همایون خوشروان، عضو هیئتمؤسس انجمن مهندسی سواحل و سازههای دریایی و مدیر سابق مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر در یادداشتی چنین نوشت که اگر از شما بپرسند در کدام ناحیه دریای خزر لازم است نیروگاه تولید برق ساخته شود، شما با توجه به چه معیارهایی برای ساخت نیروگاه مکانیابی میکنید؟ همچنین اگر این پرسش مطرح شود که بهترین مکان برای احداث بندر چندمنظوره کدام ساحل دریای خزر است؟ چه پاسخ مستندی دارید؟
اصولاً مکانیابی مناسب برای ساخت پروژههای بزرگ در مناطق ساحلی مبتنی بر شناخت معیارهای طبیعی مهمی است که آگاهی از آنها موجب انتخاب مکان صحیح و سلامت طرح در آینده خواهد شد. یکی از معیارهای مهم مکانیابی برای ساخت طرحهای مهندسی بزرگ شناسایی خواص مورفولوژیکی و طبقهبندی خواص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی مناطق ساحلی است.
به پرسشهای بالا بر میگردیم. آیا قابلیتهای طبیعی در تمام مناطق ساحلی بخش جنوبی دریای خزر یکسان است؟ ارتفاع و پریود امواج غالب، جریانهای موازی و عمود بر ساحل، شیب بستر و جنس رسوبات، لندفرمهای ساحلی، زیستگاههای ساحلی، مخاطرات طبیعی مانند زمینلرزه، نشست زمین، رانش، تسونامی، مد طوفان و روانگرایی، تراکم جمعیت انسانی، تنوع گونهها و فراوانی آنها در مناطق ساحلی اینها تنها بخشی از معیارهای مهمی است که باید به آنها توجه کرد.
برای ساختن نیروگاه برق در کنار ساحل دریاها و اقیانوسها لازم است درباره معیارهای مهمی به شرح زیر مطالعات تخصصی انجام گیرد:
۱. مطالعات ژئوتکنیک برای پی بردن به رفتار دینامیکی خاکهای ساحلی در زمان بارگذاری و احداث سازهها
۲. مطالعات مهندسی سواحل برای آگاهی درباره رفتار امواج و جریانهای ساحلی و ساختار هندسی سواحل و نوع رسوبات پوشاننده آن
۳. مطالعات ژئومورفولوژی ساحلی برای دانش درباره لندفرمهای ساحلی مهم، مکانیسم تشکیل آنها و تاریخچه زمینشناسی منطقه ساحلی
۴. مطالعات مخاطرات ساحلی برای شناسایی عوامل مهم خطرآفرین و محاسبه پتانسیل خطر آنها و احتمال وقوع هر یک از آنها با نقشههای ریسک
۵. مطالعات هیدرولوژی شامل: خصوصیات روان آبهای منتهی به مناطق ساحلی و سطح آبهای زیرزمینی و نوسانات سطح تراز آب دریاها و یا اقیانوسها
۶. مطالعات اقیانوسشناسی برای تعیین خواص فیزیکی و شیمیایی آب دریا مانند: دما، شوری، چگالی، شفافیت، رسوبات، ترکیب شیمیایی آب دریا و خواص زمینشناسی دریایی ناحیه ساحلی
۷. مطالعات ارزیابی محیط زیست و تعیین اثرات زیست محیطی حاصل از احداث سازه در ناحیه ساحلی
اهمیت مطالعات ژئومورفولوژی ساحلی برای انتخاب محل احداث و پایداری نیروگاههای حرارتی بسیار اهمیت دارد. زیرا نوع لندفرم های ساحلی که در محل استقرار و پیرامون آن قرار دارد به طور مستقیم بر روی فعل و انفعالات آن تاثیر میگذارد و فرایندهای ساحلی که سبب تشکیل آن لندفرم ها شدهاند به خوبی روند مزایا و معایب نیروهای محیطی را برای نیروگاه مشخص میکنند.
برای مثال نیروگاه حرارتی نکا در سال ۱۳۶۹ شمسی رسما فعالیت خود را آغاز کرد و زمان احداث این نیروگاه مقارن با زمان افزایش سطح تراز آب دریای خزر از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۹ به میزان تقریباً ۲۰۰ سانتیمتر بود.
سازندگان نیروگاه از این مسئله خبر نداشتند که دریای خزر قرار است تا سال ۱۳۷۴ به میزان تراز ارتفاعی ۵۰ سانتیمتر پیشروی کند و مطلع نبودند که پس از آن تاکنون سطح تراز آب دریای خزر حدود ۲ متر کاهش خواهد داشت. بنابراین آنها با چالشهای محیطی مهمی طی چند دهه اخیر روبهرو شدند. ساخت دیوارههای حفاظتی برای مقابله با پیشروی آب به درون اراضی خشک ساحلی و کاهش چشمگیر عمق حوضچه جمعآوری آب دو نگرانی عمده و مهم محسوب میشد. ضمن آنکه عقب نشینی سه دهه اخیر دریای خزر موجب مشکلات بزرگی شد.
در حال حاضر، نهشت بار رسوبی ماسهای در حاشیه مناطق ساحلی و حوضچه نیروگاه یک چالش مهم تلقی میشود و ساخت اسکلههای بندری متعدد در پیرامون این نیروگاه سبب افزایش رژیم رسوبگذاری در منطقه ساحلی نیروگاه نکا شد و البته تاثیر گرمایش زمین با افزایش دمای آبهای ساحلی دریای خزر در فصول گرم سال سبب کاهش بازدهی خنک کنندههای نیروگاه شده است. بنابراین اهمیت مطالعات مورفولوژیکی ساحلی در اینجا با طرح سوالات زیر مشخص میشود:
۱. آیا در طراحی ساخت نیروگاه نکا به مخاطرات حاصل از نوسانات سطح تراز آب دریای خزر توجه شده است؟
۲. آیا پس از اتمام مراحل ساخت نیروگاه و بهرهبرداری از آن به تاثیر سایر سازههای ساحلی که در بخش شرقی آن احداث شده است توجه لازم معطوف شده است؟
۳. آیا به روند افزایش درجه حرارت زمین و تاثیر آن بر گرمایش آبهای ساحلی دریای خزر توجه شده است؟
۴. آیا تاثیر هجوم جانداران مهاجم مانند شانه دار دریای سیاه بر زیر ساختهای نیروگاه قابل پیشبینی بود؟
پاسخ همه این سوالات ضرورت و اهمیت مطالعات دقیق ژئومورفولوژی ساحلی را مشخص میکند
بازنشر فانوس دریا به نقل از ترابران