۲۲ October 2025
سالنامه ۲۰۲۳ آمار صید و آبزیپروری سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) منتشر شده است. این گزارش جدیدترین و جامعترین مرور کلی جهانی از این بخش را ارائه میدهد و دادههای آن تا سال ۲۰۲۳ (و برای تراز مصرف تا سال ۲۰۲۱) را در بر میگیرد. این گزارش که مرجعی ضروری برای فعالان این صنعت به شمار میرود، روندهای مهم و رکوردهای تازهای را نشان میدهد که مسیر آینده تولید مواد غذایی آبزی را ترسیم میکنند.
یافتههای کلیدی سالنامه ۲۰۲۳ FAO
- تولید کل در رکورد تاریخی: در سال ۲۰۲۳، تولید کل (شامل حیوانات آبزی و جلبکها) به نزدیک به ۲۲۸ میلیون تن رسید که بالاترین میزان در تاریخ است.
- پیشتازی آبزیپروری: برای دومین سال متوالی، آبزیپروری از صید طبیعی پیشی گرفت و به اصلیترین منبع تأمین حیوانات آبزی تبدیل شد، بهطوری که ۵۲ ٪ از تولید کل (۹۸.۵ میلیون تن) را به خود اختصاص داد. با احتساب جلبکها، سهم آبزیپروری از کل تولید به ۶۰ ٪ میرسد.
- سلطه آسیا: آسیا همچنان نیروی اصلی این بخش است و مسئول ۷۲ ٪ از تولید جهانی آبزیان است.
- ثبات مصرف سرانه: مصرف سرانه ظاهری غذاهای آبزی در سال ۲۰۲۱ برابر با ۲۰.۵ کیلوگرم بوده که بیش از دو برابر میزان دهه ۱۹۶۰ است.
تولید جهانی: رکوردی تازه با محوریت آبزیپروری
در سال ۲۰۲۳، تولید جهانی ترکیبی از صیادی و آبزیپروری به نقطه عطف تاریخی و به نزدیک ۲۲۸ میلیون تن رسید. از این مقدار، ۱۸۹ میلیون تن مربوط به آبزیان بود که ۲.۱٪ نسبت به سال ۲۰۲۲ افزایش داشته است و ۳۹ میلیون تن جلبک و گیاهان آبزی تولید شد. ارزش تقریبی فروش اولیه آبزیان به ۵۰۱ میلیارد دلار آمریکا رسید که از این میزان ۳۴۷ میلیارد دلار توسط آبزیپروری ایجاد شده است.
مهمترین عامل این رشد بدون شک آبزیپروری بوده است؛ تولید آبزیان در آبزیپروری ۴.۲٪ نسبت به گزارش SOFIA سال ۲۰۲۲ افزایش داشته است. در مقابل، صید طبیعی با کاهش اندک ۰.۲٪ مواجه شد که عمدتاً به نوسانات صید گونههای پلاژیک مانند آنچوویتا نسبت داده میشود.
آسیا بار دیگر موقعیت غالب خود را تکرار کرد و مسئول ۷۲٪ از کل تولید آبزیان در جهان شد. پس از آن، آمریکای لاتین با ۱۱٪، اروپا با ۹٪، آفریقا با ۷٪ و اقیانوسیه با ۱٪ قرار دارند.
آبزیپروری رهبری خود را تثبیت میکند
با تأیید روند مشاهدهشده از سال ۲۰۲۲، آبزیپروری به اصلیترین منبع تأمین آبزیان در جهان تبدیل شده است. در سال ۲۰۲۳ تولید آبزیپروری به ۹۸.۵ میلیون تن رسید که از ۹۰.۴ میلیون تن صید طبیعی پیشی گرفت. این دستاورد نشاندهنده رشد پایدار آبزیپروری است، بهطوری که سهم آن از تولید کل آبزیان از ۴٪ در دهه ۱۹۵۰ به ۵۲.۲٪ در حال حاضر افزایش یافته است.
تولید در آبزیپروری از نظر جغرافیایی متمرکز است: چین (۵۶ ٪)، هند (۱۱.۵ ٪) و اندونزی (۵.۷ ٪) بهطور مشترک تقریباً ۷۹٪ تولید جهانی در سال ۲۰۲۳ را به خود اختصاص دادهاند. آسیا بهطور کلی حدود ۸۹٪ تولید آبزیان را تامین کرده است.
آبزیپروری آب شیرین با تولید ۶۱.۷ میلیون تن همچنان مهمترین بخش از نظر حجم برای آبزیان است، (۶۳ ٪ از کل تولید آبزیپروری)، در مقابل ۳۶.۸ میلیون تن از آبزیپروری دریایی و آبهای شور و لبشور. گونههایی مانند کپور، تیلاپیا و گربه ماهیهای در آبهای شیرین غالب هستند، در حالی که صدفها، میگوی پاسفید (Litopenaeus vannamei)، سالمون آتلانتیک و ماهی شیر در محیطهای دریایی و لبشور اهمیت دارند.
در مورد جلبکها، آبزیپروری بهطور قاطع غالب است و ۳۷.۶ میلیون تن تولید میکند (۹۷ ٪ از کل تولید جلبکها)، عمدتاً در چین (۶۱.۳٪) و اندونزی (۲۵.۹ %).
ارزش کل سر مزرعه آبزیپروری شامل آبزیان و جلبکها در سال ۲۰۲۳ به ۳۶۵.۷ میلیارد دلار آمریکا رسید.
صیادی: ثبات با نوسانات
تولید جهانی صید طبیعی در سال ۲۰۲۳ نسبتاً ثابت باقی ماند و به ۹۰.۴ میلیون تن آبزیان رسید که کاهش اندک ۰.۲٪ نسبت به سال قبل را نشان میدهد. روند بلندمدت از اواسط دهه ۱۹۹۰ تاکنون بین ۸۶ تا ۹۶ میلیون تن در سال نوسان داشته است.
صید در دریاها ۷۸.۳ میلیون تن بود (۱.٪ کمتر از سال ۲۰۲۲)، در حالی که صید آبهای شیرین ۵.۵٪ رشد داشت و به ۱۲.میلیون تن رسید.
اصلیترین تولیدکنندگان صید طبیعی در سال ۲۰۲۳ عبارت بودند از: چین (۱۴.۶ ٪)، اندونزی (۸.۶ ٪) و هند (۶.۸ ٪) که مجموعا تقریباً ۳۰٪ از تولید جهانی را تشکیل میدهند. این نشان میدهد که تمرکز جغرافیایی صید کمتر از آبزیپروری است. پس از آن، روسیه، آمریکا، پرو و ویتنام قرار دارند.
از نظر گونهها، آلاسکا پولاک (Gadus chalcogrammus) بیشترین صید را داشت (۳.۵ میلیون تن) ، پس از آن تون اسکیپ جک (Katsuwonus pelamis) با ۳.۰ میلیون تن و آنچووتا (Engraulis ringens) با ۲.۴ میلیون تن قرار گرفت، هرچند صید گونه آخر در سال ۲۰۲۳ نسبتاً کم بود. همچنین، هرینگها، ساردینها و آنچوویها بهطور گروهی بیش از ۱۷٪ از کل صید را تشکیل دادند.
تجارت بینالمللی: بازاری پویا
تجارت بینالمللی همچنان نقش حیاتیی در این بخش ایفا میکند. در سال ۲۰۲۳، تقریباً ۳۵٪ از کل تولید صید و آبزیپروری بهصورت بینالمللی معامله شد.
ارزش صادرات جهانی محصولات آبزیان به ۱۸۲ میلیارد دلار آمریکا رسید که کاهش ۳.۹٪ نسبت به رکورد سال ۲۰۲۲ را نشان میدهد. اروپا بیشترین صادرات از نظر ارزش را داشت (۳۸ ٪)، پس از آن آسیا با ۳۴٪ و آمریکای لاتین با ۲۱٪ قرار داشتند. از نظر کشورها، چین با ۱۱٪ از صادرات جهانی در صدر قرار گرفت و پس از آن نروژ، ویتنام و اکوادور قرار داشتند.
از نظر واردات، اروپا نیز بازار اصلی بود (۴۱ ٪)، پس از آن آسیا با ۳۵٪ و آمریکای لاتین با ۲۰٪ قرار داشتند. بزرگترین واردکنندگان عبارت بودند از ایالات متحده، چین، ژاپن و اسپانیا. کشورهای با درآمد بالا ۷۴٪ از کل ارزش واردات را به خود اختصاص دادند.
تجارت جلبکها، اگرچه از نظر حجم کوچکتر است، در سال ۲۰۲۳ به ۱.۵ میلیارد دلار آمریکا صادرات رسید.
مصرف: حضور بیشتر محصولات آبزی بر سفرهها
جدیدترین دادهها مربوط به مصرف ظاهری در سال ۲۰۲۱ است. در آن سال، مصرف سرانه جهانی غذاهای آبزی (بهجز جلبکها) برابر با ۲۰.۵ کیلوگرم بود و روند صعودی بلندمدت خود را حفظ کرد (این میزان در دهه ۱۹۶۰ برابر با ۹.۹ کیلوگرم بود). برآوردهای اولیه نشان میدهد که این رقم به ۲۰.۷ کیلوگرم در ۲۰۲۲ و ۲۱ کیلوگرم در ۲۰۲۳ افزایش یافته است.
آسیا بیشترین مصرف سرانه را داشت (۲۴.۷ کیلوگرم) ، پس از آن اروپا (۲۱.۹ کیلوگرم) ، (اقیانوسیه) ۲۱.۶ کیلوگرم، آمریکای لاتین (۱۵.۳ کیلوگرم) و آفریقا (۹.۲ کیلوگرم) قرار داشتند.
ترکیب مصرف نیز متنوع بوده است: در سال ۲۰۲۱، ماهیها ۷۳٪ از مصرف آبزیان را تشکیل دادند، در حالی که صدفها و سختپوستان (میگو، صدف و نرمتنان) ۲۶ ٪ سهم داشتند. ماهیان آب شیرین و diadromous (شامل ماهیهایی میشود که بخشی از زندگی خود را در آب شیرین و بخشی دیگر را در آب شور میگذرانند) پر مصرفترین گروه بودند و ۴۱٪ از کل مصرف سرانه را شامل میشدند.
علاوه بر این، سالنامه اشاره میکند که با رشد آبزیپروری، تقریباً ۵۸٪ از غذاهای آبزی موجود برای مصرف انسانی در سال ۲۰۲۳ از مزارع تأمین شدهاند. از نظر تغذیهای، غذاهای آبزی در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۵٪ از پروتئین حیوانی جهانی را فراهم کردهاند.
اشتغال در بخش: آبزیپروری محرک رشد
در سال ۲۰۲۳، بخش صید و آبزیپروری نزدیک به ۶۳.۲ میلیون نفر در سراسر جهان را به کار گرفته بود، که نسبت به سال ۲۰۲۲ ۱.۴ میلیون نفر افزایش داشته است. روند کلی صعودی است و عمدتاً به دلیل رشد قابل توجه اشتغال در آبزیپروری است، که ۱.۱ میلیون نفر نیروی کار جدید اضافه کرده است (افزایش ۵٪).
صیادی دریایی نیز شاهد افزایش نزدیک به ۰.۶ میلیون نفر (۳.۵ ٪) بود، در حالی که اشتغال در صیادی آب شیرین با کاهش اندک ۱٪ مواجه شد. آسیا همچنان مرکز اصلی اشتغال است و ۹۵٪ از نیروی کار آبزیپروری و ۷۷٪ از صیادان صید طبیعی در این منطقه قرار دارند.
تقسیمبندی اشتغال در صید و آبزیپروری (۲۰۲۳)
- کل جهان: در سال ۲۰۲۳، تقریباً ۶۳.۲ میلیون نفر در این بخش مشغول به کار بودند.
- صیادی (Capture Fisheries): بیش از ۳۴ میلیون نفر در این فعالیت حضور داشتند.
- صیادی دریایی: نسبت به سال ۲۰۲۲ نزدیک به ۰.۶ میلیون نفر افزایش (+۳.۵٪) داشت.
- صیادی آب شیرین (Inland Fisheries): کاهش ۰.۲ میلیون نفر (-۱٪) را تجربه کرد.
- آبزیپروری (Aquaculture): ۲۳ میلیون نفر را به کار گرفت.
- رشد: آبزیپروری اصلیترین عامل افزایش اشتغال کل بود و ۱.۱ میلیون نفر نیروی کار جدید (+۵٪) نسبت به سال ۲۰۲۲ اضافه کرد، عمدتاً در آسیا.
- نیروی کار نامشخص: برای ۶ میلیون نفر مشخص نشد که در صیادی مشغول بودهاند یا در آبزیپروری.
توزیع جغرافیایی و جنسیتی
- تمرکز در آسیا: این قاره در اشتغال بخش شیلات و آبزیپروری حاکم است و در سال ۲۰۲۳، ۷۷٪ ماهی گیران دریایی و ۹۵٪ از کارکنان آبزیپروری در آسیا حضور داشتند. آفریقا در اهمیت بعدی قرار دارد: صیادی ۱۵٪ و آبزیپروری ۳٪.
- مشارکت زنان: در مناطقی که دادههای جنسیتی در دسترس بود (۶۴ ٪ از کل)، تخمین زده شده که زنان تقریباً یک چهارم (۲۴ تا ۲۷٪) از نیروی کار را تشکیل میدهند.
- ماهیگیری: زنان ۲۴٪ از نیروی کار صید طبیعی را شامل میشوند (با دادههای موجود برای ۷۷٪ از بخش). این نسبت در آمریکای لاتین بالا (۳۹٪)و در اروپا پایین (۴٪)بود.
- آبزیپروری: زنان ۲۷٪ از نیروی کار آبزیپروری را تشکیل میدهند (با دادههای موجود برای ۶۰٪ از بخش)، که عمدتاً در آسیا متمرکز است. مشارکت زنان در آمریکای لاتین ۱۳٪، اقیانوسیه ۱۲٪ و آفریقا ۱۵٪ بود.
وضعیت اشتغال و فرآوری
- ساعات کاری: در مناطقی که اطلاعات استفاده از زمان ثبت شده بود (۵۶ ٪ در صیادی و تقریباً ۴۰٪ در آبزیپروری گزارش نشده)، اکثریت کارکنان بهصورت تماموقت یا پارهوقت (۸۲-۸۳٪) مشغول به کار بودند، در حالی که اقلیت بهصورت گاهبهگاه (۱۷-۱۸ ٪) فعالیت داشتند.
- اشتغال در فرآوری: اگرچه پوشش دادهها هنوز محدود است (۵۹ کشور در سال ۲۰۲۳)، حدود ۲.۴ میلیون نفر در فرآوری محصولات آبزی مشغول به کار گزارش شدهاند.
توضیح نویسنده: شایان ذکر است که FAO بهطور مداوم در حال بهبود کیفیت و پوشش این دادهها است و ممکن است در نسخههای آینده اصلاحاتی در آن صورت گیرد.
نتیجهگیری
سالنامه ۲۰۲۳ آمار صید و آبزیپروری با ثبت تولید جهانی رکوردی نزدیک به ۲۲۸ میلیون تن که شامل آبزیان و جلبکها میشود نشاندهنده روند رشد پایدار این بخش است. آبزیپروری بهعنوان محرک اصلی این رشد تثبیت شده و برای دومین سال متوالی از صید طبیعی پیشی گرفته و اکنون ۵۲٪ از کل تولید آبزیان را به خود اختصاص داده است. در همین حال، تولید صید طبیعی نسبتاً ثابت باقی مانده است، هرچند با نوسانات سالانه اندک. آسیا همچنان بهطور قابل توجهی منطقه غالب در هر دو بخش آبزیپروری و صید طبیعی است.
این دادهها اهمیت روزافزون آبزیپروری در تأمین تقاضای جهانی غذاهای آبزی و نقش بنیادین آن در امنیت غذایی، تغذیه و معیشت میلیونها نفر را برجسته میکنند. افزایش مداوم مصرف سرانه، که در سال ۲۰۲۱ از ۲۰.۵ کیلوگرم فراتر رفته است، این وابستگی را نشان میدهد. در حالی که صید طبیعی همچنان ضروری است، آن طور که ارقام تازه منتشرشده توسط FAO نشان میدهند پویایی و گسترش آبزیپروری مسیر آینده تولید محصولات آبزی در سطح جهان را ترسیم میکند.
تعداد بازدید: ۲
لینک کوتاه: کپی کن!
بازنشر فانوس دریا به نقل از اتحادیه تولید و تجارت آبزیان