۸ October 2025
روش Ecocean در صید، پرورش و سپس رهاسازی ماهیان وحشی، جایگزینی برای آبزیپروری سنتی ارائه میدهد – روشی که اکوسیستمهای دریایی را تقویت میکند به جای اینکه بهرهبرداری کند، اما آیا این روش میتواند اقتصادی هم باشد؟
نویسنده:
Emma Barbier
نویسنده جوان دارای مدرک کارشناسی ارشد Erasmus Mundus در حوزه آبزیپروری، محیطزیست و جامعه و کارشناسی علوم دریایی (BSc in Marine Biology) از University of Melbourne است. او با شرکت BioMar France همکاری داشته و دوره پژوهشی خود را در Institute of Marine Research نروژ گذرانده است.
گاهی یک تصمیم ظاهراً ساده میتواند تأثیری شگرف و زندگیساز داشته باشد. برای Gilles Lecaillon، بنیانگذار و مدیرعامل Ecocean، این لحظه حدود ۳۰ سال پیش اتفاق افتاد. او در آن زمان دانشجوی علوم دریایی در University of Perpignan بود و به دنبال یک کارآموزی میگشت که وارد ساختمانی با دو راهپله شد؛ یکی به آزمایشی برای مطالعه انگلها میرسید و دیگری به تیمی که روی لاروهای ماهی کار میکرد. او بالا رفت.
این انتخاب او را به (CRIOBE) Centre for Island Research and Environmental Observatory رساند، جایی که روی لاروهای ماهی مطالعه میکرد. در آن زمان، تیم روی استراتژیهای زندگی گونههای مختلف ماهی کار میکرد و دریافت که برای بسیاری از آنها تنها ۱ درصد به بزرگسالی میرسند. در همانجا یکی از همکارانش پرسشی ساده اما تحولآفرین مطرح کرد: «با توجه به اینکه تعداد زیادی لارو ماهی در اقیانوس وجود دارد و بیشتر آنها زنده نمیمانند، چرا آنها را در این مرحله جمعآوری نکنیم، به جای اینکه منتظر بزرگسالی آنها بمانیم؟»
این پرسش، دید Lecaillon نسبت به منابع اقیانوس را تغییر داد. اگر جمعآوری بهصورت پایدار انجام شود، این پست لاروها میتوانند جایگزینی برای شیوههای مخرب جمعآوری ماهی برای آکواریومها باشند.
Lecaillon یادآور میشود: «بخش بزرگی از ماهیان دریایی برای آکواریومها – و هنوز هم – با استفاده از سیانید[۱] یا صید گونههای خاص و رنگارنگ جمعآوری میشوند. آن زمان، برآورد شده بود که برای هر ماهی که زنده به مشتری میرسید، نه ماهی دیگر جان خود را از دست داده بودند».
[۱] روش صید با سیانید (Cyanide fishing) یکی از شیوههای مخرب و غیرقانونی صید ماهیان زینتی، بهویژه در مناطق مرجانی است. در این روش، صیادان محلول سیانید را به آب شلیک میکنند تا ماهیان را بیحرکت کنند و بتوانند به راحتی آنها را جمعآوری کنند.
اما این روش چند مشکل جدی دارد:
- مرگ غیرهدفمند: سیانید فقط ماهیان هدف را نمیکشد؛ بسیاری از گونههای دیگر، از جمله لاروها و موجودات کوچک دریایی، از بین میروند.
- تخریب صخرههای مرجانی: سیانید باعث آسیب به بافت زنده مرجانها و اکوسیستمهای دریایی میشود.
- مرگ ماهیان صیدشده: حتی ماهیانی که زنده گرفته میشوند، اغلب به دلیل مسمومیت یا استرس بالا در مسیر حمل و نگهداری میمیرند.
- مسائل قانونی و اخلاقی: استفاده از سیانید در بسیاری از کشورها غیرقانونی است و تهدیدی برای تجارت پایدار و حفاظت از تنوع زیستی محسوب میشود.
او سالها در French Polynesia و Mayotte به آزمایش جمعآوری پس از لاروی پرداخت تا اینکه در سال ۲۰۰۳ Ecocean را در فرانسه تأسیس کرد. هدف اولیه تأمین بازار ماهیان زینتی از طریق روش جمعآوری و پرورش پست لارو (Post-Larval Capture and Culture – PCC) بود، اما در سال ۲۰۰۸ با معرفی EU Marine Framework Directive که بر حفاظت از تنوع زیستی دریایی و دستیابی به وضعیت محیطی مطلوب تأکید داشت، مسیر شرکت تغییر کرد. این تغییر سیاست با اهداف حفاظتی همسو شد و Ecocean مسیر خود را از تجارت زینتی به بازسازی اکوسیستمهای دریایی تغییر داد.
Lecaillon میگوید: «من هنوز همان کار را انجام میدادم، اما با هدفی کاملاً متفاوت. این بار هدف تأمین ماهی برای آکواریومها نبود، بلکه بازسازی اکوسیستمهای طبیعی بود. از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲، من از بازار ماهیان زینتی به مهندسی اکولوژیک گذر کردم».
در سال ۲۰۱۲، Ecocean تنها سه کارمند داشت. امروز، تیم به ۱۸ نفر رسیده است. تکنیک اولیه شرکت (که اکنون تحت برند BioRestore ارائه میشود) همچنان محور مأموریت آن است و به طور مستمر بهبود یافته است. در همین حال، Ecocean ابزارهای دیگری برای بازسازی دریایی توسعه داده است، از جمله BioHuts، سازههای مصنوعی شبیه صخره که به عنوان پرورشگاه ماهی در بیش از ۱۰۰ بندر در سراسر جهان نصب شدهاند، و کتابهای آنلاین که گونهها را بهطور مفصل معرفی میکنند.
بازسازی اکوسیستمها با جمعآوری و پرورش پست لاروها
جمعآوری، پرورش و رهاسازی پست لاروهای وحشی یک روش نوآورانه برای تقویت ذخایر ماهی است. این روش شامل صید لاروهای طبیعی ماهی با استفاده از تلههای نور طراحیشده، پرورش آنها در شرایط کنترلشده به مدت چهار تا شش ماه – تا زمانی که به اندازهای برسند که بتوانند از شکارچیان فرار کنند – و سپس رهاسازی دوباره در زیستگاه طبیعی است.
برخلاف تقویت مبتنی بر آبزیپروری، که معمولاً از مولدهای اهلی استفاده میکند و میتواند خطراتی مانند تداخلات ژنتیکی ایجاد کند، PCCR با ماهیان وحشی حاضر در اکوسیستم کار میکند. وقتی این روش مسئولانه انجام شود، حداقل تأثیر اکولوژیکی را دارد و ابزار امیدوارکنندهای برای حمایت از بازسازی جمعیت در مناطقی است که تحت تأثیر زیرساختهای انسانی مانند بنادر، کانالها و مزارع بادی دریایی قرار دارند.
تلههای Ecocean که توسط صیادان محلی مستقر میشوند، برای جمعآوری ملایم بهینهسازی شدهاند. تله Collection by Artificial Reef – Ecofriendly (CARE) یک دستگاه شناور و روشن است که شبیه صخره مرجانی طراحی شده و شبها لاروهای فتوتروپیک را جذب میکند. لاروها با جذب نور و جستجوی پناهگاه، داوطلبانه وارد تله میشوند و این باعث کاهش استرس و آسیب فیزیکی میشود.
Lecaillon توضیح میدهد: «سیستمهای جمعآوری که در سال ۱۹۹۸، وقتی من شروع کردم استفاده میشدند، برای لاروها خیلی خشن بودند. بنابراین من تکنیکی ملایمتر با استفاده از نور توسعه دادم. لاروها خودشان وارد تله میشوند، به نور جذب میشوند و از آنجا که جلبک یا زباله جذب نمیشوند، تلههایمان تمیز باقی میمانند.»
پس از پرورش، ماهیان با پروتکلهای دقیق رهاسازی میشوند. به جای رهاسازی مستقیم از قایق – که اغلب باعث شکار شدن زیادشان میشد – اکنون Ecocean از رهاسازی هدایتشده توسط غواصان استفاده میکند. ماهیان یک شب تحت یک چادر تور زیر آب نگهداری میشوند تا با شرایط محلی سازگار شوند.
Lecaillon توضیح میدهد: «شب اول حیاتی است. آنها دوباره با صداها، بوها و حس محیط طبیعی سازگار میشوند»،
او همچنین یک پاسخ غریزی شگفتانگیز را در هنگام رهاسازی مشاهده کرده است: «این ماهیان هرگز زیستگاهی که آنها را در آن رها میکنیم ندیدهاند. والدینشان تخمریزی کردهاند و لاروها به سمت دریا رانده شدهاند. با این حال، به محض رهاسازی، بهطور غریزی به سمت مرجانها میروند – آن را فوراً تشخیص میدهند. نمیبینید بعضی ماهیها زمان میبرند تا بفهمند و بقیه صبر میکنند؛ همه مثل ماهیان وحشی رفتار میکنند».
مطالعات علمی نیز این روش را تأیید کردهاند. در فرانسه، ردیابی و مدلسازی نشان داده است که PCCR میتواند بقای ماهیان را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد. بهعنوان مثال، نرخ بقای اولیه ماهی (Diplodus sargus) white seabream – که معمولاً در طبیعت بین ۱ تا ۳۵ درصد است – با مداخله PCCR به ۷۹ درصد افزایش مییابد.
آبزیپروری غیرمتعارف
Ecocean یک شکل منحصربهفرد از آبزیپروری با تراکم پایین را اجرا میکند که از واحدهای کوچک سیستم آبزیپروری مدور بازچرخشی (RAS) در کانتینرهای حملونقل استفاده میکند. هرچند برخی عناصر شبیه به شیوههای معمول هستند – مانند تصفیه آب و کنترل دما – مقیاس و فلسفه پشت این سیستم اساساً متفاوت است.
Lecaillon توضیح میدهد: «در آبزیپروری استاندارد، هدف ۱۰۰ کیلوگرم ماهی در هر متر مکعب است. ما به هیچ وجه به این میزان نزدیک نیستیم – ما در محدوده ۲۰۰ تا ۳۰۰ گرم ماهی در هر متر مکعب هستیم. بنابراین به حجمهای زیاد نیاز نداریم.»
این فرآیند با قرار دادن پست لاروهای صیدشده، که وزن آنها تنها ۰.۱ گرم است، در تانکهای شفاف ۲۰ لیتری برای حدود یک ماه آغاز میشود. این مرحله اولیه به Ecocean امکان میدهد سلامت ماهیها را کنترل و هویت گونه را تأیید کند. پس از آن، ماهیها به تانکهای بزرگتر و غیرشفاف (۲۰۰–۳۰۰ لیتر) منتقل میشوند تا محرکهای بصری کاهش یابد و اهلیسازی به حداقل برسد.
ماهیها در گروههای گونههای مختلط پرورش داده میشوند – البته شکارچیان حذف میشوند – و در فواصل تصادفی تغذیه میشوند تا از وابستگی به برنامههای غذایی ثابت جلوگیری شود.
در ابتدا، همه ماهیها با آرتمیا تغذیه میشوند، اما بهسرعت به رژیمهای متنوعتر و رشدمحور منتقل میشوند. این رژیمها شامل جانوران جانبی صیدشده مانند کریل و میگو، زئوپلانکتون زنده، میکروجلبکها و خوراکهای فرمولهشده برای لاروها است.
با گذشت زمان، تیم Ecocean رفتارهای غذایی منحصربهفردی را کشف کرده که نیاز به تنظیمات خاص هر گونه دارد. بهعنوان مثال، با آزمایش و خطا مشخص شد که (Mullus surmuletus) striped red mullet تنها زمانی به درستی تغذیه میکند که غذا در شن دفن شود.
قبل از رهاسازی، ماهیها به تانکهای بزرگتر ۵۰۰ تا ۱,۰۰۰ لیتری منتقل میشوند. در این مرحله، تمرکز از تغذیه به آموزش برای زندگی در زیستگاه طبیعی تغییر میکند.
Lecaillon میگوید: «با بزرگتر شدن، آنها نیازی به تغذیه روزانه ندارند. گاهی در تانکی با ۳۰۰ ماهی، تنها ۱۰ میگوی زنده میاندازیم – بنابراین همه تغذیه نمیکنند. آنها سریع یاد میگیرند: اگر شکار نکنند، غذا نمیخورند. این کار عمدی است. ما آنها را برای زندگی در طبیعت آموزش میدهیم و همه اینها حیاتی است».
در حالی که Lecaillon ممکن است کار را ساده جلوه دهد، او توضیح میدهد که توسعه پروتکلهای مناسب یک فرآیند دقیق و زمانبر بوده است.
او اعتراف میکند: «من ۱۵ تا ۲۰ سال تحقیق را خلاصه میکنم. این یکشبه اتفاق نیفتاد – در طول مسیر اشتباهات زیادی داشتیم».
بازسازی جمعیتهای وحشی از مارسی تا آنگولا
مارسی، واقع در حوضه غربی مدیترانه – یک نقطه داغ تنوع زیستی با بیش از ۳۵۰ گونه ماهی – محل آغاز اولین پروژهBioRestore شرکت Ecocean بود. این برنامه که با ترکیبی از سرمایهگذاریهای دولتی و خصوصی آغاز شد، حتی پس از ده سال همچنان فعال است.
همکاریهای بلندمدت دیگری نیز دنبال شد. در منطقه Toulon، Ecocean با شرکتهای بزرگ زیرساختی، از جمله Veolia، همکاری کرد تا بازسازی دریایی را با مدیریت محیطزیست پیوند دهد. یکی از نمونهها، یک تصفیهخانه فاضلاب بود که بهعنوان بخشی از استراتژی جبران اکولوژیک خود، به بازسازی جمعیت ماهیها نیز کمک میکرد.
با افزایش دیده شدن BioRestore در سطح بینالمللی، Ecocean مدل خود را در بیش از ۳۰ کشور آزمایش کرد – با انجام مطالعات امکانسنجی و کسب تجربه با گونهها و شرایط محیطی محلی. از میان این کشورها، فیلیپین بهعنوان اولین کشور خارج از فرانسه برجسته است که برنامه کامل BioRestore را با موفقیت پیادهسازی کرده است. این برنامه توسط Sulubaai Environmental Foundation مدیریت و با حمایت بنیادهای مالی مانند (FFEM) Fond Francais pour Environment Mondial The Prince Albert 2 de Monaco Foundation و شرکت Blancpain تأمین شده است.
Lecaillon توضیح میدهد: «این برنامه سه سال است که اجرا میشود. در واقع، امروز صبح پیامی دریافت کردم که میگفت: ‘سلام، ما همین الان ۲۰۰ ماهی رهاسازی کردیم.’ ما دوست داریم از همه اتفاقات در محل باخبر باشیم».
انتقال پروژه BioRestore به فیلیپین با چالشهای لجستیکی همراه بود. از آنجا کهEcocean نمیتوانست سیستم کانتینری مجهز خود را به دلیل محدودیتهای محلی ارسال کند، تیم مجبور شد تاسیسات پرورش را از صفر بسازد.
پروژه جدیدی نیز در آنگولا در حال انجام است، جایی کهEcocean با حمایت منابع مالی مختلف تلاش میکند سیستم را راهاندازی کند. این تأمین مالی به تیم امکان میدهد صیادان و کارکنان آبزیپروری محلی را به کار گیرد تا مدل در محل پیادهسازی شود. با این حال، تأمین مالی همچنان یکی از موانع اصلی توسعه گستردهتر پروژه است، چه در آنگولا و چه در سایر مناطق که تلاشهای مشابه میتواند آغاز شود.
هزینههای پنهان روش PCCR
برخلاف آبزیپروری معمول، روشPCCR درآمد فوری ایجاد نمیکند – هیچ ماهی فروخته نمیشود و مزیت اقتصادی آن سختتر قابل اندازهگیری است. تحلیل هزینه-فایده نشان میدهد که اگرچه سود خالص ممکن است ظرف ۸ تا ۱۰ سال مشخص شود، اما تأثیرات مثبت کوتاهمدت نیز برای ماهیگیری، صیادان، زنجیرههای تأمین و اقتصادهای منطقهای وجود دارد.
Lecaillon اظهار داشت: «ماهیها حرکت میکنند. بهعنوان مثال، یک seabream میتواند در دو تا سه روز تا ۳۰۰ کیلومتر جابجا شود. کار ما به مدیترانه سود میرساند، اما دیدن سود مستقیم محلی دشوار است. اگر ۳۰,۰۰۰ ماهی را در مارسی رها کنم، که ممکن است با تولید مثل آنها به ۱۵۰,۰۰۰ برسد، همه آنها در مارسی نمیمانند. بسیاری در سراسر مدیترانه پراکنده میشوند و میتوانند به مراکش بروند – ما این را با برچسبگذاری نشان دادهایم».
این پراکندگی سود، متقاعد کردن ذینفعان برای سرمایهگذاری در پروژههایی که نتایجشان فراتر از قلمرو خودشان است را دشوار میکند. مالکیت بلندمدت نیز یک مشکل دیگر است. یک پروژه برنده جایزه که توسط Grand Port Maritime of Guadeloupe تأمین مالی شده بود، پس از تنها دو سال متوقف شد و تاسیسات کانتینری آن بدون استفاده باقی ماند.
Lecaillon توضیح میدهد: «حقوقها عالی است، اما سود بلندمدت نصیب چه کسی میشود؟ هیچکس مستقیماً. بنابراین فروش آن سخت است. در آبزیپروری، یک seabass را با ۰.۷۰ یورو میخری، با ۲.۵۰ یورو میفروشی – سود میکنی. فناوری ما از نظر علمی معتبر است، شغل ایجاد میکند، تأثیر اکولوژیکی ندارد، اما مشکل این است که بهرهمند واقعی، منافع عمومی است».
همراه طبیعی برای آبزیپروری
در طول حرفهاش، کارهای Lecaillon با آبزیپروری تلاقی داشته و رابطه مکمل بین PCCR و سیستمهای پرورش سنتی را نشان میدهد.
او میگوید: «ما با آمریکاییهایی در فلوریدا همکاری کردیم که میخواستند (Lutjanidae) snapper پرورش دهند، اما نمیدانستند کدام گونه را انتخاب کنند چون نرخ رشد گونهها را نمیدانستند. از آنجا که ما لاروها را جمعآوری کرده بودیم، چهار یا پنج گونه لارو snapper داشتیم. بنابراین، با پرورش ماهیها و مشاهده رشد آنها به آنها کمک کردیم تا مشخص کنند روی کدام گونه تمرکز کنند».
در حالی که Ecocean معمولاً همه لاروهای جمعآوریشده را به طبیعت بازمیگرداند، استثناهایی متناسب با شرایط خاص نیز وجود داشته است. بهعنوان مثال، در فیلیپین، تلهها اغلب تعداد زیادی rabbitfish (Siganidae) گونهای محبوب محلی – صید میکنند. بخشی از این ماهیها به جوامع محلی برای پرورش خوراکی در قفسهای کوچک و غیرصنعتی اختصاص داده میشوند – که هم امنیت غذایی را تقویت میکند و هم از تولید در مقیاس صنعتی اجتناب میکند.
نگاهی به آینده: انتقال علم به سیاست
رشد Ecocean عمدتاً نتیجه تلاشهای مستمر Lecaillon و تیمش در زمینه حمایت و ترویج بوده است – تلاشی که اکنون ثمره میدهد. این شرکت در حال حاضر حدود ۱.۵ میلیون یورو درآمد سالانه دارد و به گسترش تأثیر خود ادامه میدهد. Lecaillon میگوید: «فعلاً سه پروژه فعالBioRestore دارم – اما اگر تأمین مالی کافی وجود داشت، میتوانستم ۳۰۰ پروژه داشته باشم».
یکی از استراتژیهای نوظهور Ecocean، همکاری با توسعهدهندگان مزارع بادی دریایی است، که اغلب باعث جابجایی صیادان و ایجاد تنشهای اجتماعی و اقتصادی میشوند. Ecocean یک پاسخ عملی ارائه میدهد: این شرکتها میتوانند از تلاشهای طولانیمدت برای بازسازی جمعیت ماهی در مناطقی که اکنون صید در آنها محدود شده است حمایت کنند. با تأمین مالی صیادان محلی برای جمعآوری پس از لاروی و مشارکت در بازسازی اکوسیستم، این شرکتها میتوانند بهطور فعال تأثیر خود را کاهش دهند.
هزینه تخمینی، حدود ۳ میلیون یورو برای هر مزرعه بادی طی ۱۰ سال، در مقایسه با میلیاردها یورویی که در زیرساختهای بادی دریایی سرمایهگذاری میشود، رقم نسبتاً کمی است.
Lecaillon با خوشبینی به آینده نگاه میکند، بهویژه با معرفی دستورالعمل جدید اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ درباره بازسازی اکولوژیکی. این مقررات اهداف الزامآور قانونی برای بازسازی حداقل ۲۰ درصد از اکوسیستمهای تخریبشده تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرده و هدف آن بازیابی تدریجی همه زیستگاههای آسیبدیده – از اکوسیستمهای دریایی و تالابها گرفته تا جنگلها، زمینهای کشاورزی و مناطق شهری – تا سال ۲۰۵۰ است.
او نتیجه میگیرد: «در آینده با مشتریانی سروکار خواهیم داشت که ملزم به اقدام هستند. آنها این کار را فقط بهخاطر خوب بودن انجام نمیدهند – بلکه موظف خواهند بود. بنابراین، ما در آستانه چیزی بسیار بزرگتر هستیم».
تعداد بازدید: ۰
لینک کوتاه: کپی کن!
بازنشر فانوس دریا به نقل از اتحادیه تولید و تجارت آبزیان