زنگ خطر برای بزرگترین دریاچه جهان به صدایی بلندتر از همیشه درآمده است. یک مقام مسئول در مؤسسه تحقیقات شیلات و اقیانوس شناسی روسیه با ارائه آماری تکان دهنده، هشدار داد که دریای خزر در آستانه ثبت یک رکورد نگران کننده قرار دارد و تا پایان امسال (دی ماه ۱۴۰۴)، سطح آب آن ممکن است حدود ۲۵ سانتیمتر دیگر کاهش یابد. این شدیدترین پسروی است که این دریا در پنج سال گذشته تجربه کرده و آینده بنادر، شیلات و حیات اقتصادی سواحل را در هالهای از ابهام فرو میبرد.
سرگئی شیپولین، معاون بخش ولگا خزر این مؤسسه، با اشاره به اینکه روند کاهش تراز آب از سال ۱۹۹۴ آغاز شده، تأکید کرد که سرعت این پسروی پس از سال ۲۰۲۰ به شدت افزایش یافته است. او تصویری نگران کنندهتر از آینده ترسیم کرد و گفت: «اگر این روند با وضعیت فعلی بارندگیها ادامه یابد، بعید نیست که تراز آب دریای خزر تا سال ۲۰۳۰، یک متر پایینتر برود.» این در حالی است که بخش جنوبی دریا در نزدیکی سواحل ایران، پرآبترین منطقه باقی مانده است، اما حتی این بخش نیز از گزند این بحران در امان نخواهد بود.
ریشه اصلی این بحران، کاهش شدید ورودی آب از رودخانه ولگا است که به تنهایی حدود ۸۵ درصد از آب ورودی به خزر را تأمین میکند. با کاهش جریان این شاهرگ حیاتی، عملاً نفسهای بزرگترین دریاچه محصور در خشکی به شماره افتاده است. این وضعیت به حدی جدی است که مقامات روسی از تمام کشورهای حاشیه خزر خواستهاند تا خود را برای سازگاری با شرایط جدید آماده کنند. به گفته رومیل یونسوف، رئیس منطقهای سرویس مدیریت طبیعت روسیه، کشورها باید فورا مناطق بندری، مسیرهای ماهیگیری و کانالهای کشتیرانی خود را برای شرایط کم آبی تطبیق دهند و برای حفظ منابع آبی باقی مانده به توافقی مشترک دست یابند.
این هشدارها در حالی مطرح میشود که پیش از این نیز سازمان فضایی ایران با استفاده از تصاویر ماهوارهای، کاهش سطح آب خزر را تأیید کرده بود و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران خواستار تشکیل یک کارگروه ویژه منطقهای برای تدوین برنامهای عملی جهت مقابله با این معضل شده بود.
با توجه به وابستگی شدید خزر به رودخانه ولگا و قرار گرفتن مدیریت آن در دست روسیه، به نظر شما ایران و دیگر کشورهای همسایه چه ابزارهای دیپلماتیک و فنی برای مدیریت این بحران در اختیار دارند؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی