در حالی که همسایگان شمالی ایران با سرعت در حال برداشت از ذخایر عظیم نفت و گاز دریای خزر هستند، سکوهای ایران تقریبا خاموش اند. این سکوت برای ایران هزینه ای دوگانه دارد: از یک سو، از دست دادن سهم خود از یک ثروت ۴۸ میلیارد بشکه ای، و از سوی دیگر، نظاره کردن تهدیدی که فعالیت های نفتی دیگران برای صنعت شیلات و محیط زیست شکننده خزر ایجاد میکند.
اعداد، گویای عمق این شکاف هستند. امروزه دریای خزر حدود یک درصد نفت و سه درصد گاز مصرفی جهان را تامین میکند. جمهوری آذربایجان به تنهایی سال گذشته ۲۵ میلیارد متر مکعب گاز به اروپا صادر کرده است. در مقابل، ایران با وجود داشتن حق برداشت از این منابع، به دلیل چالش هایی چون عمق زیاد آب، نبود فناوری حفاری عمیق و تحریم ها، تنها کشور ساحلی است که عملا هیچ برداشت تجاری از این دریا ندارد.
این رقابت نابرابر، تنها یک تهدید اقتصادی برای درآمدهای ارزی کشور نیست؛ بلکه خطری جدی برای اقتصاد سنتی و زنده سواحل شمالی ایران است. دریای خزر به دلیل بسته بودن، در برابر آلودگی بسیار آسیب پذیر است. هرگونه نشت نفت یا مواد شیمیایی ناشی از حفاری میتواند به سرعت بازار خاویار ۱۰ میلیون دلاری، صید سالانه بیش از ۲۰ هزار تن ماهی و در نهایت، معیشت هزاران خانواده ماهیگیر در گیلان و مازندران را نابود کند.
البته ایران در این میدان کاملا بی حرکت نمانده و تلاش هایی مانند آغاز حفاری اکتشافی در بلوک رودسر را در کارنامه دارد. با این حال، کارشناسان معتقدند برای خروج از این وضعیت، به یک استراتژی جامع نیاز است. این استراتژی باید شامل بازطراحی قراردادهای نفتی برای جذب سرمایه، همکاری با شرکای آسیایی برای انتقال فناوری حفاری عمیق و مهم تر از همه، پیشگامی در دیپلماسی منطقه ای برای تدوین پروتکل های زیست محیطی مشترک باشد.
آینده خزر در یک دوراهی حیاتی قرار دارد. این دریا تنها یک میدان انرژی نیست، بلکه یک زیست بوم منحصر به فرد و منبع معیشت هزاران ایرانی است. به نظر شما، اولویت استراتژیک ایران در این دریا باید کدام باشد؟ تمرکز تمام قوا بر دستیابی به فناوری حفاری برای رقابت نفتی، یا پیشگام شدن در دیپلماسی منطقه ای برای حفاظت از محیط زیست و اقتصاد سنتی؟
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی