حمل دریایی از اروپا در ۲۰۲۵: راهنمای عبور از طوفان ژئوپلیتیک، تراکم بنادر و هزینه‌های جدید

اگر در سال‌های اخیر با حمل دریایی از اروپا سروکار داشته‌اید، احتمالاً متوجه شده‌اید که قوانین بازی برای همیشه تغییر کرده است. دوران ثبات نسبی، هزینه‌های قابل پیش‌بینی و زمان‌بندی‌های قابل اتکا به سر آمده است. بازار لجستیک اروپا در سال ۲۰۲۵ درگیر تلاقی سه بحران بزرگ ژئوپلیتیکی، عملیاتی و نظارتی است که زنجیره‌های تامین را در سراسر جهان به چالش می‌کشد. این مقاله یک تحلیل جامع و راهنمای عملی برای درک این “وضعیت عادی جدید”، از تحلیل عملکرد بنادر و خطوط کشتیرانی گرفته تا کالبدشکافی هزینه‌ها و ارائه استراتژی‌های کلیدی برای واردکنندگان است.

نقشه لجستیک اروپا در حال تغییر است: تحلیل بنادر و خطوط کشتیرانی

تغییر قدرت از شرق به غرب مدیترانه

داده‌های نیمه اول سال ۲۰۲۴ یک بازآرایی بنیادین در مسیرهای تجاری اروپا را آشکار می‌کند. در حالی که ده بندر برتر کانتینری اروپا رشد کلی ۵.۴ درصدی را تجربه کرده‌اند، این رشد به شدت نابرابر بوده است.

• قربانی اصلی: بندر پیرئوس یونان، به عنوان هاب کلیدی تجارت آسیا-اروپا از طریق کانال سوئز، با افت ۱۳ درصدی مواجه شده است. بحران دریای سرخ عملاً شرق مدیترانه را به یک “بن‌بست دریایی” تبدیل کرده است.
• برندگان بزرگ: بنادر اسپانیا در حال تصاحب بازار هستند. بندر بارسلون با جهش خیره‌کننده ۲۳.۶ درصدی و بندر والنسیا با رشد دو رقمی ۱۴.۶ درصدی، به دروازه‌های اصلی جدید برای کشتی‌هایی تبدیل شده‌اند که با دور زدن آفریقا از مسیر دماغه امید نیک وارد اروپا می‌شوند.
• غول‌های شمالی: بنادر روتردام (هلند) و آنتورپ-بروژ (بلژیک) همچنان جایگاه برتر خود را با رشدهای متوسط حفظ کرده‌اند، اما در اواسط سال ۲۰۲۵ با بحران شدید تراکم دست و پنجه نرم می‌کنند.

غول‌های دریا: انحصار چندجانبه خطوط کشتیرانی

بازار حمل کانتینری به شدت در انحصار چند شرکت بزرگ است که سه مورد از چهار شرکت برتر، اروپایی هستند. این غول‌ها بیش از ۵۷٪ از بازار جهانی را کنترل می‌کنند و در زمان بحران، قدرت قیمت‌گذاری و تغییر مسیرها را در دست دارند.

• MSC (سوئیس): بزرگترین خط کشتیرانی جهان با سهم بازار ۲۰.۸٪.
• Maersk (دانمارک): رتبه دوم با سهم بازار ۱۴.۱٪.
• CMA CGM (فرانسه): رتبه سوم با سهم بازار ۱۲.۳٪.
• Hapag-Lloyd (آلمان): رتبه پنجم با سهم بازار ۷.۳٪.

این تمرکز بالا به این معناست که زنجیره تامین شما به شدت به تصمیمات استراتژیک تعداد بسیار کمی از شرکت‌ها وابسته است. بنابراین، همکاری با شرکت‌های حمل و نقل (فورواردرها) که قراردادهای متنوع با چندین خط کشتیرانی دارند، یک استراتژی حیاتی برای کاهش ریسک است.

از انبار اروپا تا بندر مقصد: راهنمای گام به گام فرآیند حمل

فرآیند حمل دریایی یک زنجیره ۱۲ مرحله‌ای پیچیده است که توسط شرکت فورواردر مدیریت می‌شود:

1. رزرو و مشاوره: تماس با فورواردر و ارائه مشخصات کالا.
2. انتخاب بین FCL و LCL: رزرو یک کانتینر کامل (Full Container Load) یا اشتراک فضا برای محموله‌های کوچکتر (Less than Container Load).
3. بسته‌بندی و برچسب‌گذاری: آماده‌سازی کالا برای سختی‌های سفر دریایی.
4. حمل داخلی در مبدأ: انتقال کالا از انبار فروشنده به بندر مبدأ.
5. ترخیص گمرکی صادرات: دریافت مجوز خروج کالا از اتحادیه اروپا.
6. عملیات بندری در مبدأ: جابجایی کانتینر در ترمینال (مشمول هزینه THC).
7. بارگیری بر روی کشتی: قرار دادن ایمن کانتینر بر روی کشتی.
8. سفر دریایی: نکته کلیدی: به دلیل بحران دریای سرخ، به طور متوسط ۷ تا ۱۴ روز به زمان حمل اضافه شده است.
9. اعلامیه ورود: اطلاع‌رسانی قبل از رسیدن کشتی به مقصد.
10. تخلیه و عملیات در مقصد: جابجایی کانتینر در ترمینال مقصد (مشمول هزینه THC).
11. ترخیص گمرکی واردات: ارائه اسناد و پرداخت حقوق ورودی و مالیات.
12. تحویل نهایی: حمل کالا از بندر مقصد به انبار واردکننده.

کالبدشکافی هزینه‌ها: از کرایه پایه تا مالیات کربن

درک اجزای صورتحساب حمل برای کنترل هزینه‌ها ضروری است.

• کرایه پایه و هزینه‌های اضافی اصلی: شامل کرایه اصلی، هزینه تعدیل سوخت (BAF) و هزینه فصل اوج بار (PSS).
• هزینه‌های ترمینالی و محلی: مهم‌ترین آن هزینه‌های جابجایی ترمینالی (THC) در مبدأ و مقصد است. جریمه‌های سنگین دموراژ و دیتنشن نیز در این دسته قرار می‌گیرند.
• هزینه جدید و دائمی کربن (ETS): از ژانویه ۲۰۲۴، اتحادیه اروپا یک هزینه اجباری برای انتشار گازهای گلخانه‌ای کشتی‌ها وضع کرده است. این یک هزینه نظارتی است که مستقیماً به مشتریان منتقل می‌شود و مسئولیت پرداخت آن در سال ۲۰۲۵ از ۴۰٪ به ۷۰٪ آلایندگی‌ها افزایش می‌یابد. این هزینه ساختاری و دائمی است و با گذشت زمان تنها بیشتر خواهد شد.

اسناد ضروری و رویه‌های گمرکی اتحادیه اروپا

چهار سند، ستون فقرات حمل و نقل دریایی هستند:

1. بارنامه (Bill of Lading): قرارداد حمل و سند مالکیت کالا.
2. فاکتور تجاری (Commercial Invoice): مبنای ارزیابی گمرکی برای تعیین عوارض.
3. لیست بسته‌بندی (Packing List): فهرست دقیق محتویات برای تسهیل بازرسی.
4. گواهی مبدأ (Certificate of Origin): تعیین کننده کشور سازنده برای اعمال تعرفه‌ها.

نکته حیاتی: هر کسب‌وکاری برای صادرات از اتحادیه اروپا باید یک شماره شناسایی منحصربه‌فرد به نام EORI داشته باشد. بدون آن، صادرات قانونی ممکن نیست.

چشم‌انداز ۲۰۲۵: طوفان کامل بحران‌ها و پارادایم جدید لجستیک

وضعیت فعلی نتیجه تلاقی همزمان سه بحران است:

1. بحران ژئوپلیتیکی دریای سرخ: تغییر مسیر از اطراف آفریقا به استاندارد جدید تبدیل شده و زمان و هزینه را به طور ساختاری افزایش داده است.
2. بحران عملیاتی تراکم بنادر: اعتصابات کارگری، افزایش تقاضا و اختلالات داخلی، بنادر شمال اروپا را در سال ۲۰۲۵ به گلوگاه‌های فلج‌کننده‌ای تبدیل کرده است.
3. بحران نظارتی هزینه کربن (ETS): یک لایه هزینه دائمی و فزاینده به ساختار قیمت‌گذاری اضافه کرده است.

این بحران‌ها یکدیگر را تشدید می‌کنند و مدل قدیمی لجستیک “درست به موقع” را از بین برده‌اند. پارادایم جدید نیازمند پذیرش نوسان، هزینه‌های بالاتر و انعطاف‌پذیری مطلق در زنجیره تأمین است.

استراتژی‌های عملی برای واردکنندگان: چگونه در این بازار زنده بمانیم؟

• تنوع‌بخشی به بنادر: به یک بندر اروپایی واحد تکیه نکنید. از گزینه‌های غرب مدیترانه (والنسیا، بارسلون) به عنوان جایگزین بنادر پرتراکم شمالی استفاده کنید.
• ایجاد زمان بافر: حداقل ۲ تا ۳ هفته زمان اضافی به محاسبات زمان تحویل خود اضافه کنید.
• تقویت روابط با فورواردر: با شرکت‌هایی کار کنید که با چندین خط کشتیرانی قرارداد دارند تا در زمان اختلال، حق انتخاب داشته باشید.
• بررسی دقیق هزینه‌ها: از فورواردر خود بخواهید تمام هزینه‌ها، به ویژه BAF، THC و هزینه جدید ETS را به صورت شفاف تفکیک کند.
• افزایش پوشش بیمه: با توجه به افزایش ریسک‌ها، پوشش بیمه بار خود را بازبینی و تقویت کنید.

شما به عنوان یک فعال تجاری، کدام یک از این چالش‌ها را در حمل دریایی از اروپا بیشتر احساس کرده‌اید و چه راهکاری برای مدیریت آن به کار بسته‌اید؟ تجربیات خود را با ما در میان بگذارید.