وقتی صحبت از اقتصاد دریا میشود، ذهنها ناخودآگاه به سمت سکوهای نفتی، اسکلههای شلوغ بنادر و کارخانههای کشتی سازی میرود. اما این نگاه، مانند دیدن نوک یک کوه یخ عظیم است؛ تصویری ناقص که بخش اصلی و قدرتمند آن زیر آب پنهان مانده است. واقعیت این است که صنایع دریایی ایران یک اکوسیستم زنده و در هم تنیده است که میتواند همزمان موتور توسعه اقتصادی، ضامن امنیت منطقهای و ابزار تحقق سیاستهای راهبردی باشد. برای درک این پتانسیل عظیم، باید از تحلیلهای سنتی فراتر رفته و شش ستون اصلی این اقتصاد پنهان را بشناسیم.
۱. صنایع فراساحل؛ قدرت نمایی در قلب انرژی جهان
این بخش که شامل اکتشاف و استخراج نفت و گاز، ساخت و تعمیر کشتیهای اقیانوس پیما و سازههای دریایی است، به طور سنتی سنگینترین و پرریسکترین حوزه بوده است. چالش بزرگ ما در اینجا، اجرای جزیرهای پروژههاست. به جای نگاه به زنجیره کامل ارزش، بخشهای مختلف طراحی، ساخت و نگهداری به صورت پراکنده عمل میکنند و از همافزایی ظرفیت پیمانکاران داخلی خبری نیست. یکپارچگی در این حوزه، ایران را به یک گره کلیدی در زنجیره انرژی و حمل و نقل دریایی منطقه تبدیل خواهد کرد.
۲. زیرساخت کشتیرانی؛ ابزار راهبردی در مسیرهای تجاری
توانایی ایران در ساخت و تعمیر انواع شناورها از ماهیگیری تا خدماتی، یک تجربه ارزشمند است. اما باید این نکته را درک کرد که هر کشتی که در ایران ساخته یا تعمیر میشود، صرفاً یک محصول صنعتی نیست، بلکه یک ابزار راهبردی برای حضور فعال در مسیرهای تجاری بینالمللی و افزایش امنیت اقتصادی کشور است. توسعه شبکههای بانکرینگ و لجستیک پیشرفته، این قدرت را دوچندان میکند.
۳. بنادر و ترمینالها؛ فراتر از تخلیه و بارگیری
سواحل طولانی ایران یک فرصت بینظیر برای تبدیل شدن به هاب لجستیکی منطقه است. بنادر ما نباید تنها محلی برای جابجایی کالا باشند. ظرفیت مغفول مانده بنادر، تبدیل آنها به مراکز هوشمند جمع آوری و مدیریت دادههای مرتبط با امنیت دریایی و تردد شناورهاست. چنین ساختاری، ایران را به یک بازیگر کلیدی در کنترل مسیرهای حیاتی تجارت دریایی تبدیل میکند.
۴. شیلات و گردشگری دریایی؛ درآمد پایدار غیرنفتی
این دو بخش اغلب در سایه صنایع سنگین قرار میگیرند، اما پتانسیل عظیمی برای تامین امنیت غذایی و ایجاد منابع پایدار درآمد غیرنفتی دارند. از ذخایر آبزیان در خلیج فارس و دریای خزر تا سواحل بکر برای گردشگری، یک فرصت استثنایی برای ایجاد اشتغال و توسعه پایدار وجود دارد که متاسفانه همافزایی میان آنها نادیده گرفته شده است.
۵. انرژیهای نو دریایی؛ نگاه به آینده اقتصاد
تولید برق از امواج و توربینهای بادی دریایی، پتانسیل بالقوهای است که هنوز به شکل جدی عملیاتی نشده است. این بخش میتواند کلید رهایی اقتصاد از وابستگی به سوختهای فسیلی و تبدیل ایران به یک الگوی منطقهای در زمینه انرژیهای پاک باشد. نبود یک نقشه راه جامع، بزرگترین مانع در این مسیر است.
آینده اقتصادی ایران به شدت به یک نگاه راهبردی و یکپارچه به این اکوسیستم دریایی گره خورده است. تا زمانی که این بخشها به صورت جزیرهای و ناهماهنگ اداره شوند، بخش بزرگی از پتانسیل کشور برای رشد، استقلال و قدرت نمایی اقتصادی معطل خواهد ماند.
به نظر شما، اولین و مهمترین گام برای ایجاد این نگاه یکپارچه و فعال کردن تمام ظرفیتهای اقتصاد دریا در ایران چیست؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی