وقتی از اقتصاد دریا در ایران صحبت میکنیم، ذهنها به سمت ابرپروژهها، اسکلههای عظیم و نفتکشهای غولپیکر میرود. اما در پس این تصویر باشکوه، یک حقیقت کلیدی نادیده گرفته شده است: توسعه دریا محور پایدار، بدون حضور و مشارکت واقعی جوامع محلی و ساحل نشینان، روحی گمشده دارد. سالهاست که ظرفیت تعاونیهای بومی و اقتصاد خرد ساحلی، زیر سایه سنگین صنایع بزرگ قرار گرفته و اینک زمان بازنگری در این رویکرد فرا رسیده است.
معیشت ساحلی، فراتر از یک شغل ساده پیوند تاریخی و معیشتی میلیونها ایرانی در سواحل شمال و جنوب کشور با دریا، یک واقعیت انکارناپذیر است. با این حال، در مدل توسعه فعلی، این جوامع اغلب به عنوان نیروی کار صرف برای پروژههای بزرگ دیده میشوند و نقش آنها در مالکیت و مدیریت منابع کمرنگ است. این رویکرد نه تنها انگیزه و بهرهوری را کاهش میدهد، بلکه به تدریج ارتباط ریشهدار مردم با محیط زیست دریایی را از بین میبرد.
تعاونیها: راه حل آزموده شده جهانی تجربه موفق کشورهایی چون اندونزی نشان میدهد که تعاونیهای صیادی و آبزی پروری میتوانند به موتور محرکه توزیع عادلانه منافع و مدیریت پایدار منابع تبدیل شوند. یک تعاونی صیادی واقعی، با جلوگیری از صید بیرویه و مدیریت صحیح ذخایر، هم معیشت اعضای خود را تضمین میکند و هم حافظ منابع طبیعی برای نسلهای آینده است. در حوزه گردشگری نیز، تعاونیهای بومگردی دریایی به جای ساخت و سازهای بیرویه، با تقویت هویت بومی و ارائه تجربیات اصیل، ارزش افزوده اقتصادی را مستقیماً به جامعه محلی تزریق میکنند.
چالشهای واقعی بر سر راه البته مسیر توانمندسازی تعاونیها بدون چالش نیست. موانعی جدی مانند کمبود سرمایه اولیه، بوروکراسی پیچیده برای اخذ مجوزها، ضعف آموزشهای مدیریتی و متاسفانه، وجود تعاونیهای صوری که تنها نامی از مشارکت مردمی را یدک میکشند، از شکوفایی این بخش جلوگیری کرده است.
مردمیسازی اقتصاد دریا یک شعار نیست، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای توسعه پایدار است. مسیر پیش رو، نه نفی پروژههای کلان، بلکه ایجاد توازن و پیوندی ارگانیک میان آنها و ظرفیتهای خرد محلی است. حمایت هدفمند مالی، قانونی و آموزشی از تعاونیهای واقعی میتواند این معادله را به نفع توسعه ملی تغییر دهد. به نظر شما، اولین و موثرترین گام عملی که دولت میتواند برای احیای نقش تعاونیهای ساحلی بردارد، چیست؟
- منبع دادهها: گزارشهای وزارت جهاد کشاورزی، سازمان شیلات ایران، تجربههای بینالمللی از فائو (FAO) و مطالعات منتشرشده در رسانههای تخصصی.
- شیوه جمعآوری دادهها: بررسی اخبار داخلی و گزارشهای جهانی درباره مشارکت جوامع محلی در اقتصاد دریامحور.
- بازه زمانی دادهها: اخبار و گزارشهای ۱۴۰۳–۱۴۰۴ و مطالعات تطبیقی بینالمللی.
- روش تحلیل دادهها: مقایسه وضعیت ایران با کشورهایی با تجربه موفق تعاونیهای ساحلی، تحلیل ظرفیتها و موانع.
- محدودیتها: کمبود آمار رسمی و بهروز درباره عملکرد تعاونیهای دریایی در ایران.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی