ایران بر روی نقشه، یک شاهراه طلایی برای ترانزیت و صادرات است، اما در عمل، این مزیت استراتژیک در سرمای یک زنجیره لجستیک سرد ناکارآمد، یخ زده است. سقوط شوکهکننده رتبه ایران در شاخص عملکرد لجستیک جهانی از ۶۴ به ۱۲۳، تنها یک عدد نیست؛ بلکه زنگ خطری است که نشان میدهد چگونه کمبود کامیون و کانتینر یخچالی، ضعف سردخانهها و بوروکراسی گمرکی، رؤیای تبدیل شدن به هاب منطقه را به یک فرصت از دست رفته تبدیل کرده است.
ناوگانی که همپای صادرات رشد نکرده است کالاهای فسادپذیر مانند میوه، سبزیجات و دارو برای حفظ کیفیت خود نیازمند دمای کنترل شده در تمام طول مسیر هستند، اما زیرساختهای ایران در هر سه مد حمل و نقل جادهای، ریلی و دریایی با کمبود جدی مواجه است. به گفته مسعود پل مه، دبیرکل انجمن کشتیرانی، در حالی که برای حمل دریایی کانتینر یخچالی (هرچند ناکافی و عمدتا اجارهای) وجود دارد، مشکل اصلی در صادرات زمینی به همسایگان خود را نشان میدهد؛ جایی که کمبود کامیون یخچالی کیفیت کالا را در همان ابتدای مسیر تهدید میکند. از سوی دیگر، به گفته رضا نورانی، رئیس اتحادیه ملی محصولات کشاورزی، کشور عملاً فاقد واگن یخچالی ریلی است و این یعنی یک مسیر حمل ارزان و انبوه به کلی از دسترس خارج شده است.
گلوگاه گمرک و سردخانهها مشکل تنها به ناوگان متحرک ختم نمیشود. کمبود ظرفیت سردخانههای ثابت در بنادر و مراکز لجستیکی باعث میشود محمولهها در صفهای طولانی باقی بمانند و کیفیت خود را از دست بدهند. این معضل وقتی با فرآیندهای طولانی و پیچیده گمرکی همراه میشود، به یک فاجعه برای کالاهای فسادپذیر تبدیل میگردد. در حالی که رقبای منطقهای مانند ترکیه و امارات کالاها را طی یک تا دو روز ترخیص میکنند، زمان طلایی برای محصولات ایرانی در پیچ و خم بوروکراسی از بین میرود.
راه حلها پیچیده نیستند، بلکه نیازمند اراده و اقدام فوری هستند: افزایش ناوگان یخچالی، سرمایهگذاری در سردخانههای مدرن در مبادی و مقاصد کلیدی، و مهمتر از همه، انقلاب در فرآیندهای گمرکی برای ترخیص سریع کالا. بدون برداشتن این گامهای اساسی، مزیت ژئوپلیتیکی ایران تنها بر روی کاغذ باقی میماند. به نظر شما، کدام یک از این سه حوزه – ناوگان، سردخانه یا گمرک – برای سرمایهگذاری و اصلاح در اولویت مطلق قرار دارد تا این قفل هرچه سریعتر باز شود؟
- منبع دادهها: روزنامه اقتصادسرآمد، پایگاه اطلاعرسانی سازمان بنادر و رسانههای رسمی حوزه حملونقل.
- شیوه جمعآوری دادهها: پایش اخبار ۲۴ ساعت اخیر با تمرکز بر برنامه هفتم توسعه و پروژه مگاپورت مکران.
- بازه زمانی دادهها: اطلاعات مرتبط با برنامه هفتم (۱۴۰۴–۱۴۰۹).
- روش تحلیل دادهها: ترکیب اهداف کلان توسعه بندری با چالشهای اجرایی و ظرفیتهای ترانزیتی کشور.
- محدودیتها: عدم انتشار جزئیات فنی درباره ظرفیت دقیق مگاپورت و زمانبندی کامل اجرای پروژه.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی