وقتی یک کانتینر به جای چند روز، تا ۹۰ روز در بنادر کشور معطل میماند، هزینه انبارداری و دموراژ آن مستقیما به قیمت نهایی کالا و سفره مردم منتقل میشود. برخلاف تصور رایج، تازهترین گزارشها نشان میدهد ریشه این رسوب فلجکننده کالا بیش از آنکه به کمبود ارز مرتبط باشد، در موازیکاری، بیاعتمادی نهادی و بروکراسی پیچیده میان دستگاههای مختلف گیر کرده است؛ مشکلی که دولت وعده حل آن و رساندن زمان ترخیص به ۳ روز را داده است.
احمدرضا فرشچیان، عضو اتاق بازرگانی ایران، این گره کور را به خوبی تشریح میکند: کمتر از ۱۰ درصد کالاهای ورودی فاقد ثبت سفارش یا تخصیص ارز هستند. به عبارت دیگر، بیش از ۹۰ درصد کالاها با مجوزهای قانونی وارد میشوند اما در چرخهای از استعلامهای تکراری و مجوزهای چندباره میان سازمانها گرفتار میشوند. به گفته او، همین تشریفات گمرکی امروز در ایران بین ۴ تا ۶ هفته زمان میبرد.
اسحاق بندانی، یکی دیگر از فعالان این حوزه، تصویری میدانی از این بحران ارائه میدهد. او میگوید در حال حاضر در بندر شهید رجایی و سایر بنادر اصلی، میانگین زمان ترخیص بین ۲۰ تا ۲۵ روز است. این اعداد به زبان اقتصاد یعنی قفل شدن هزاران میلیارد تومان نقدینگی، پرداخت هزینه های سنگین دموراژ به خطوط کشتیرانی خارجی و افزایش قیمت تمام شده برای تولیدکننده و مصرفکننده.
در مقابل این انتقادات، گمرک ایران و وزیر اقتصاد از یک هدفگذاری بزرگ خبر دادهاند: کاهش متوسط زمان ترخیص به ۳ روز. این هدف بلندپروازانه قرار است با همکاری نزدیکتر بانک مرکزی و سایر سازمانهای مجوزدهنده محقق شود. با این حال، تحقق این وعده به چیزی فراتر از دستور نیاز دارد و به اتصال کامل سامانهها و همسویی سیاستهای دستگاههای مختلف وابسته است.
اما چرا این روند تا این حد کند است؟ گمرک ایران در گزارشی رسمی تاکید میکند که بخش بزرگی از گلوگاهها خارج از اختیار این سازمان است. از تاخیر دستگاههای همجوار در پاسخ به استعلامها که گاهی از استاندارد ۷ روزه فراتر میرود تا تعدد مراجع صدور مجوز، همگی عواملی هستند که به توقفهای طولانی و تکرار کنترلها منجر میشوند.
راه حل این معضل پیچیده، در اجرای کامل پنجره واحد واقعی تجاری، کنترلهای هوشمند مبتنی بر ریسک و اعتماد به حسابرسی پس از ترخیص نهفته است. تا زمانی که هماهنگی و اعتماد میان نهادهای کلیدی مانند بانک مرکزی، گمرک و سازمان استاندارد به یک رویه روزمره تبدیل نشود، کانتینرها همچنان مهمان ناخوانده و پرهزینه اسکلهها باقی خواهند ماند.
به نظر شما، آیا وعده ترخیص ۳ روزه کالا با وجود ساختار فعلی، قابل دستیابی است؟
- منبع داده ها: اتاق ایران آنلاین (اظهارات فرشچیان و بندانی)، گمرک ایران و وزیر اقتصاد (خبرگزاری ها)، گزارش های رسمی گمرک درباره عوامل رسوب.
- شیوه جمع آوری: رصد اخبار ۲۴ ساعت اخیر و هفته جاری از منابع رسمی و تخصصی، تطبیق ارقام و نقل قول های مشترک.
- بازه زمانی داده ها: ۱۲ و ۱۳ شهریور ۱۴۰۴ تا امروز (۴ شهریور ۱۴۰۴) به علاوه اسناد پشتیبان اخیر.
- روش تحلیل: مقایسه روایت بخش خصوصی و دولت، شناسایی نقاط هم پوشان (ناهماهنگی نهادی، استعلام های کند)، سنجش امکان پذیری وعده ۳ روزه بر مبنای پیش نیازهای فنی و نهادی.
- محدودیت ها: فقدان انتشار TRS شفاف و به روز برای همه مبادی؛ ناهمگنی داده های دموراژ و انبارداری در خطوط کشتیرانی و پایانه ها.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی