شاهرگهای تجارت جهانی نه در خشکی، که در خطوط باریک آبی روی نقشه جریان دارند. تنگههای دریایی مانند هرمز و مالاکا، گلوگاههایی هستند که انسداد آنها میتواند اقتصاد جهانی را به زانو درآورد. اما در کنار تهدیدهای شناختهشده نظامی و سیاسی، یک عامل پنهان و قدرتمند نیز امنیت این کریدورها را به چالش میکشد: زمینشناسی بستر دریا. این واقعیتی است که کشوری مانند هند، با وابستگی شدید به واردات انرژی، نمیتواند آن را نادیده بگیرد.
تنگه هرمز به تنهایی نزدیک به ۲۰ درصد نفت جهان را از خود عبور میدهد و هرگونه تنش در این منطقه، همانطور که اخیراً دیده شد، به سرعت هزینههای بیمه و کرایه نفتکشها را سر به فلک میکشد. برای کشوری مانند هند که حدود ۸۵ درصد نفت خام مورد نیاز خود را وارد میکند، این نوسانات یک هشدار امنیتی و اقتصادی جدی است. وابستگی به این مسیرهای حیاتی، اقتصاد هند را در برابر هرگونه اختلال سیاسی یا نظامی به شدت آسیبپذیر میکند.
اما تهدید فقط روی آب نیست. بسیاری از تنگههای کلیدی جهان مانند سوندا یا لومبوک در اندونزی، در مناطق فعال لرزهخیز قرار دارند. یک زلزله، رانش زمین زیر آب یا فوران آتشفشانی میتواند به مراتب ویرانگرتر از یک محاصره نظامی باشد. چنین رویدادی قادر است نه تنها مسیر کشتیرانی را مسدود کند، بلکه زیرساختهای حیاتی انرژی، کابلهای اینترنت زیردریایی و بنادر منطقه را نیز نابود سازد. این واقعیت نشان میدهد که سنگها و رسوبات زیر دریا به اندازه هر ناو جنگی در امنیت دریایی اهمیت دارند.
هند برای مقابله با این ریسکهای چندلایه، اقداماتی جدی را آغاز کرده است. تقویت حضور دریایی در اقیانوس هند، ایجاد مرکز ادغام اطلاعات دریایی (IFC-IOR) برای نظارت یکپارچه، و توسعه ذخایر راهبردی انرژی از جمله این راهکارهاست. با این حال، کارشناسان تاکید دارند که امنیت دریایی مدرن نیازمند یک نگاه جامعتر است؛ نگاهی که در آن مشارکت زمینشناسان در طراحی زیرساختهای فراساحلی و نقشهبرداری مستمر از بستر دریا، بخشی جداییناپذیر از سیاستهای دفاعی و اقتصادی باشد.
امنیت دریایی در قرن بیست و یکم، تنها به ناوهای جنگی و رادارها خلاصه نمیشود، بلکه نیازمند درک عمیق از زمینشناسی و محیط زیست زیر دریاست. به نظر شما، آیا کشورهای دیگر، از جمله ایران، در سیاستگذاریهای دریایی خود به اندازه کافی به تهدیدهای طبیعی و زمینشناختی توجه میکنند یا تمرکز همچنان بر روی ریسکهای نظامی و سیاسی باقی مانده است؟
- منبع دادهها: گزارشهای تحلیلی درباره تجارت انرژی و امنیت دریایی هند، آمار رسمی صادرات و واردات انرژی
- شیوه جمعآوری دادهها: ترکیب تحلیل ژئوپلیتیکی با مطالعات زمینشناسی دریایی و مرور رویدادهای اخیر منطقه
- بازه زمانی دادهها: پوشش رخدادهای سالهای اخیر تا شهریور ۱۴۰۴ (جنگ ایران و اسرائیل، نوسانات نفت)
- روش تحلیل دادهها: بررسی پیوند میان وابستگی انرژی هند، موقعیت ژئوپلیتیک و ریسکهای طبیعی بستر دریا
- محدودیتها: آمار دقیق خسارتهای احتمالی زمینشناسی یا دادههای محرمانه نظامی در دسترس عمومی نیست
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی