شمارش معکوس ۳۰ روزه آغاز شده است. با فعالسازی رسمی «مکانیسم ماشه» از سوی بریتانیا، فرانسه و آلمان، طوفان کامل تحریمهای سازمان ملل در افق تجارت دریایی ایران پدیدار شده است. صنعت کشتیرانی و بنادر کشور، به عنوان شریان حیاتی اقتصاد ایران، اکنون در خط مقدم نبردی قرار گرفتهاند که میتواند آینده تجارت خارجی کشور را برای سالها بازتعریف کند. اگرچه ایران با تحریم بیگانه نیست، اما بازگشت یکپارچه این محدودیتها، قواعد بازی را به مراتب پیچیدهتر خواهد کرد.
اولین و سریعترین ضربه، بر پیکره بیمه و تردد کشتیها وارد خواهد شد. با بازگشت تحریمها، کشتیهای ایرانی و حتی کشتیهای خارجی همکار با ایران از پوشش بیمههای معتبر بینالمللی محروم میشوند. این یعنی پهلوگیری در بنادر جهانی تقریبا غیرممکن شده و خطوط کشتیرانی بینالمللی یکی پس از دیگری مسیر خود را از بنادر ایران کج خواهند کرد. علاوه بر این، قطعنامههای شورای امنیت به کشورها اجازه بازرسی اجباری محمولههای ایرانی را میدهد که ریسک توقیف کشتیها و اختلال در زنجیره تامین را به شدت بالا میبرد.
در این میان، صادرات نفت و محصولات پتروشیمی که ستون فقرات درآمدهای ارزی کشور است، بیشترین آسیب را خواهد دید. ایران بار دیگر ناگزیر به استفاده گسترده از «ناوگان سایه» خواهد شد؛ راهکاری پرهزینه و پرریسک که هزینه حمل و نقل را به شکل چشمگیری افزایش میدهد. همزمان، بنادر ایران با خطر یک عقبماندگی تاریخی در رقابت منطقهای مواجه میشوند. در حالی که رقبایی مانند امارات و عمان در حال جذب سرمایههای میلیارد دلاری هستند، پروژههای توسعهای در بنادر استراتژیک ما مانند بندرعباس و چابهار متوقف شده و رویای تبدیل شدن به هاب ترانزیتی منطقه در کریدور شمال-جنوب، با تزلزل اعتماد شرکای خارجی، کمرنگتر از همیشه خواهد شد.
اما ایران در برابر این فشارها چه گزینههایی روی میز دارد؟ مقابله موثر نیازمند یک استراتژی چندلایه است. در حوزه دیپلماسی، به چالش کشیدن حقوقی این مکانیسم و تعمیق همکاریهای استراتژیک با شرکایی مانند چین و روسیه برای استفاده از ناوگان و مسیرهای تجاری آنها حیاتی است. در حوزه اقتصادی، تمرکز بر تهاتر کالا، مبادلات غیردلاری و حمایت تمامقد از توانمندیهای داخلی در ساخت و تعمیر کشتی میتواند بخشی از فشارها را خنثی کند. در نهایت، اقدامات عملیاتی مانند تنوعبخشی به مسیرهای حمل و نقل زمینی و ریلی و مدیریت هوشمندانه ناوگان سایه، از جمله راهکارهای گریزناپذیر خواهند بود.
دریا بار دیگر به اولین میدان نبرد اقتصادی ایران تبدیل شده است. نحوه عبور کشتیهای تجاری ما از این آبهای متلاطم، سرنوشت اقتصاد کشور را رقم خواهد زد.
به نظر شما، در این شرایط کدام یک از راهکارهای پیشنهادی برای بقای صنعت دریایی ایران حیاتیتر است؟ چه فرصتها یا تهدیدهای دیگری را در این سناریو پیشبینی میکنید؟
- منبع دادهها: گزارشهای سازمان ملل، وزارت خارجه ایران، و منابع خبری معتبر.
- شیوه جمعآوری دادهها: استفاده از منابع آنلاین و دادههای رسمی.
- بازه زمانی دادهها: از ۲۸ اوت ۲۰۲۵ تا امروز.
- روش تحلیل دادهها: تحلیل تطبیقی و پیشبینی آثار تحریمها.
- محدودیتها: دسترسی محدود به دادههای داخلی و عدم قطعیت پیشبینیها.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی