صنعت هوش مصنوعی با یک پارادوکس بزرگ روبرو است: هرچه هوشمندتر میشود، تشنهتر و پرمصرفتر نیز میگردد. اکنون چین برای حل این «مسئله خنکسازی»، پاسخی نوآورانه از اعماق دریا یافته است. این کشور در حال ساخت مراکز داده زیردریایی است که در آن، آب دریا به صورت طبیعی از کنار رکهای سرور عبور کرده، گرما را جذب میکند و نیاز به سیستمهای خنک کننده پرمصرف و آب شیرین را به کلی از بین میبرد. شرکت هایلانی یون، مجری این طرح، ادعا میکند که فاز اول پروژه شانگهای با ۱۹۸ رک سرور، حداقل ۳۰ درصد برق کمتری نسبت به نمونههای زمینی مصرف خواهد کرد.
این ایده بلندپروازانه بر دو پایه محکم استوار است: اول، تجربه موفقیت آمیز پروژه پایلوت در سواحل هاینان که از سال ۲۰۲۲ عملیاتی شده و دوم، طراحی یکپارچه با منابع انرژی پاک. مرکز داده شانگهای که ساخت آن از ژوئن ۲۰۲۵ در ۱۰ کیلومتری ساحل آغاز میشود، قرار است ۹۷ درصد از انرژی مورد نیاز خود را مستقیما از یک مزرعه بادی دریایی در همان نزدیکی تامین کند. اگرچه مقیاس محاسباتی آن هنوز به پای غولهای زمینی نمیرسد، اما همین پیکربندی اولیه، توانایی انجام محاسباتی معادل آموزش مدل زبان GPT-3.5 را تنها در یک روز دارد.
چرا زیر آب؟ پاسخ در بحران منابع نهفته است. حدود ۴۰ درصد از کل برق یک مرکز داده صرف خنک کردن آن میشود. بسیاری از این مراکز برای فرار از رطوبت به مناطق خشک رفتهاند و در آنجا به بلعنده میلیونها گالن آب شیرین تبدیل شدهاند که رقابتی مستقیم با نیازهای کشاورزی و آشامیدنی مردم است. انتقال این فرآیند به دریا، این فشار عظیم را از روی منابع آب شیرین برمیدارد.
اما این فناوری بدون چالش نیست. هرچند ارزیابیها نشان میدهد گرمایش آب در اطراف کپسولها ناچیز است، اما نگرانی اصلی درباره تاثیر آن در زمان وقوع موجهای گرمای دریایی است؛ جایی که افزایش دمای آب خروجی میتواند به اکوسیستمهای حساس آسیب بزند. از سوی دیگر، تحقیقات جدید در سال ۲۰۲۴ یک ریسک امنیتی غیرمنتظره را آشکار کرده است: آسیب پذیری این تاسیسات در برابر حملات صوتی هدفمند با امواج خاص.
این موج فناوری تنها به چین محدود نمیشود. کره جنوبی در حال پیمودن مسیری مشابه است و کشورهایی مانند ژاپن و سنگاپور به ایده مراکز داده شناور فکر میکنند. به نظر میرسد آینده محاسبات سنگین، پیوندی ناگسستنی با دریا خواهد داشت.
به نظر شما، آیا این مدل میتواند برای سواحل ایران با ظرفیتهای انرژی پاک مانند بوشهر (نیروگاه اتمی) یا منجیل (باد) یک راه حل باشد؟ کدام پهنه ساحلی کشور را برای چنین پروژهای مناسبتر میدانید؟
- منبع داده ها: Scientific American (جزئیات ۳۰ درصد، ۹۷ درصد، ۱۹۸ رک، زمان بندی و اثرات زیست محیطی)، OffshoreWind.biz و TheTechCapital (محل و شروع ساخت در ژوئن ۲۰۲۵ و فاصله از ساحل)، LiveScience (پایلوت هاینان ۲۰۲۲ و جزئیات فنی)، DataCenterDynamics (توقف پروژه ناتیک مایکروسافت در ۲۰۲۴)، University of Florida و مقالات Nature/آرشیو علمی (ریسک موج گرما و حملات صوتی).
- شیوه جمع آوری: پایش منابع تخصصی و علمی ۳۰ روز اخیر و تطبیق متقاطع ادعاهای فنی و عددی.
- بازه زمانی داده ها: ژوئن تا اوت ۲۰۲۵ برای پروژه شانگهای؛ ارجاع به پایلوت هاینان ۲۰۲۲ و اسناد ۲۰۲۴ درباره ریسک ها.
- روش تحلیل: سنجش مزیت انرژی با شاخص های رایج صنعت داده (سهم خنک کاری از مصرف برق، حذف آب شیرین)، و ریسک سنجی اثرات حرارتی و امنیتی.
- محدودیت ها: اتکای بخشی از اعداد به اظهارات شرکت مجری و ارزیابی های شریک دولتی؛ نبود داده عملکردی مستقل بلندمدت از فاز شانگهای تا آغاز بهره برداری.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی