یک پارادوکس بزرگ در اقتصاد ایران نهفته است: کشوری با ۵۸۰۰ کیلومتر مرز آبی و دسترسی همزمان به دریای کاسپین و آبهای آزاد جنوب، تنها سهمی حدود ۲ درصد از اقتصاد دریا در تولید ناخالص داخلی خود دارد. این شکاف عمیق میان پتانسیل و واقعیت، در حالی است که به گفته کارشناسان و آمارهای نهادهای معتبری چون بانک جهانی و OECD، اندازه اقتصاد آبی جهانی از ۲.۵ تریلیون دلار فراتر رفته و نقشی کلیدی در رشد آینده کشورها ایفا خواهد کرد. سوال اصلی اینجاست: حلقه مفقوده ایران برای فعال کردن این ظرفیت عظیم کجاست؟
پاسخ را میتوان در تجربه کشورهای پیشرو یافت. در سنگاپور، برنامه نوآوری PIER71 به جای تولید مقالات آکادمیک، استارتاپها را مستقیما به حل مسائل واقعی بزرگترین بندر جهان دعوت میکند؛ از کاهش آلایندگی کشتیها تا بهینه سازی لجستیک. در کره جنوبی، این اتصال در دو جبهه پیش میرود: شرکتهای دانش بنیان با محصولاتی مانند بستهبندیهای زیست تخریب پذیر جلبکی بازار را تسخیر کردهاند و غولهای صنعتی مانند Hanwha Ocean در حال رهبری موج ساخت کشتیهای سبز و کربن زدایی هستند. پیام مشترک این کشورها روشن است: نوآوری باید از دل نیاز صنعت بیرون بیاید.
این حلقه اتصال در ایران، پارکهای علم و فناوری ساحلی هستند. ما نمونههای ارزشمندی مانند پارک علم و فناوری خلیج فارس بوشهر و پارک زیست فناوری قشم را در اختیار داریم، اما این مراکز باید از جزیرههای علمی به پلهای ارتباطی میان دانش و بازار تبدیل شوند. این امر با ایجاد شتابدهندههای تخصصی دریا، زیرساختهای آزمایشگاهی مشترک برای بخش خصوصی و تعریف کنسرسیومهای بندر محور برای حل مسائل مشخص، امکان پذیر است.
راهکار عملی، تعریف اولویتهای استانی است. برای مثال، تمرکز در استانهایی مانند بوشهر و هرمزگان میتواند بر زیست فناوری، صنایع غذایی دریایی و تجهیزات بندری باشد، در حالی که در شمال کشور، کشاورزی دریایی هوشمند (اکواکالچر) و گردشگری فناورانه اولویت دارند. بازار جهانی و فناوریهای روز آمادهاند؛ تنها کافیست این پل داخلی میان صنعت و دانشگاه را محکم بنا کنیم تا سهم ۲ درصدی فعلی، به یک خاطره دور تبدیل شود.
شما فکر میکنید اولین گام عملی برای تقویت این حلقه اتصال در استان شما چیست؟ تاسیس یک آزمایشگاه مرجع دریایی، یک شتابدهنده تخصصی بندری یا یک مرکز داده و پایش اقیانوسی؟ تجربیات و نظرات خود را با ما در میان بگذارید.
- منبع داده ها: IRNA (تصریح سهم ۲ درصد اقتصاد دریا)، مقالات پژوهشی داخلی درباره برآورد سهم دریا، بانک جهانی و OECD (اندازه اقتصاد آبی جهان)، EU Blue Economy 2025 (ستون های بخش ها و روند رشد)، MPA/NUS PIER71 (مدل اتصال استارتاپ و بندر)، Marine Innovation و Amogy و Hanwha Ocean (نمونه های نوآوری کره)، وبگاه های پارک خلیج فارس بوشهر و پارک زیست فناوری قشم.
- شیوه جمع آوری: پایش منابع رسمی و تخصصی ۳۰ روز اخیر + اسناد مرجع بلندمدت، تطبیق متقابل ارقام و نمونه های سیاستی.
- بازه زمانی داده ها: تا پنجشنبه ۲۸ اوت ۲۰۲۵ (۶ شهریور ۱۴۰۴)، با ارجاع به تازه ترین گزارش های ۲۰۲۴–۲۰۲۵.
- روش تحلیل: نگاشت ظرفیت های ایران به الگوهای موفق جهانی، انتخاب مصادیق قابل بومی سازی برای پارک های ساحلی، و تاکید بر پیوند پارک – بندر – دانشگاه – بخش خصوصی.
- محدودیت ها: نبود حساب های اقماری رسمی اقتصاد دریا در ایران و ناهمگونی تعاریف بین منابع؛ سهم های بخشی در گزارش های بین المللی منطقه ای است و لزوما به ایران قابل تعمیم مستقیم نیست.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی