در قلب بروکسل، جایی که سیاست های کلان قاره سبز تدوین می شود، زنگ های خطر برای صنعت دریایی اروپا به صدایی رسا درآمده است. در نشستی استراتژیک با حضور تمام ذینفعان این صنعت، این سوال محوری روی میز قرار گرفت: چگونه می توان در برابر سرعت پیشرفت آسیا، به خصوص چین، و قدرت آمریکا رقابت کرد؟ پاسخ اروپا، تدوین یک نقشه راه تهاجمی برای آینده است؛ نقشه راهی که بررسی دقیق جزئیات آن برای فعالان اقتصاد آبی ایران نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک است.
۱. نیاز به یک استراتژی جامع و یکپارچه
اروپایی ها به این نتیجه رسیده اند که برای رقابت موثر، نیازمند یک استراتژی صنعتی دریایی کاملا یکپارچه هستند. این نگاه جامع قرار است تمام حلقه های زنجیره ارزش را پوشش دهد: از کشتی سازی و تجهیزات دریایی گرفته تا زیرساخت بنادر، امنیت انرژی، زنجیره تامین سوخت های جایگزین، دیجیتالی سازی و هوش مصنوعی، ساز و کار های تامین مالی، چارچوب های مقرراتی و تحلیل عوامل ژئوپلیتیک.
۲. چالش های کلیدی: از کشتی سازی تا کربن زدایی
دو چالش اصلی که اروپایی ها را به تکاپو انداخته، رقابت در کشتی سازی با کارخانه های آسیایی و مسابقه جهانی برای طراحی و ساخت کشتی های سبز و صفر کربن است. آنها نگرانند که از قافله ساخت کشتی های آینده که با سوخت های پاک کار می کنند، عقب بمانند و این بازار پرسود را به رقبای خود واگذار کنند.
۳. تامین مالی، سوخت جایگزین و مواد اولیه
سه سوال اساسی در این نشست مطرح شد که آینده صنعت را رقم می زند:
- پول از کجا می آید؟ گذار سبز نیازمند سرمایه گذاری های هنگفت است. یکی از راهکارهای اصلی، هدایت درآمدهای حاصل از سیستم تجارت آلایندگی اتحادیه اروپا (EU ETS) به سمت پروژه های دریایی سبز است.
- سوخت را چه کسی تامین می کند؟ ایجاد یک زنجیره تامین پایدار برای سوخت های جایگزین مانند آمونیاک، متانول و هیدروژن یک چالش بزرگ است که نیازمند سرمایه گذاری های عظیم در زیرساخت هاست.
- مواد اولیه حیاتی چه می شود؟ اروپا نگران است که در رقابت جهانی بر سر مواد اولیه استراتژیک (مانند فلزات کمیاب)، از آسیا و آمریکا عقب بماند و دسترسی صنایع دریایی اش به این منابع محدود شود.
۴. بنادر هوشمند، بازیافت و نیروی انسانی
برای تکمیل این پازل استراتژیک، اروپا بر محور های زیر تمرکز کرده است:
- بنادر هوشمند: برای رقابت با کارایی بنادر آسیایی، بنادر بزرگ اروپایی باید به قطب های انرژی و مراکز هوشمند لجستیکی تبدیل شوند.
- اقتصاد چرخشی (Circularity): اروپا قصد دارد با تمرکز بر فرهنگ کاهش ضایعات، استفاده مجدد و بازیافت سبز کشتی ها، این حوزه را به برگ برنده رقابتی خود تبدیل کند.
- بحران نیروی انسانی: این صنعت با کمبود شدید نیروی متخصص و جوان روبرو است. جذب استعداد های جدید، مهارت آموزی مجدد دریانوردان برای کار با فناوری های نوین و بهبود جایگاه اجتماعی مشاغل دریایی، یک اولویت فوری است.
پیامد ها و درس هایی برای ایران
این نقشه راه دقیق اروپایی، یک آینه تمام نما برای صنعت دریایی ایران است. پیام های کلیدی این استراتژی برای ما روشن است: ۱. سیاست گذاری دریایی ایران باید فراتر از توسعه سنتی بنادر و شیلات رفته و نگاهی جامع به زنجیره ارزش داشته باشد. ۲. سرمایه گذاری در کشتی های سبز و سوخت های جایگزین یک انتخاب نیست، بلکه شرط بقا در رقابت آینده است. ۳. صنعت بازیافت کشتی ها می تواند یک فرصت اقتصادی و زیست محیطی جدید برای ایران باشد. ۴. بدون جذب، آموزش و حفظ نیروی انسانی متخصص و جوان، هرگونه توسعه ای ناپایدار خواهد بود. ۵. ایران باید دیجیتالی سازی و هوش مصنوعی را در مدیریت بنادر و ناوگان خود به عنوان یک اولویت راهبردی جدی بگیرد.
اروپا مسیر آینده را مشخص کرده است. اکنون این پرسش برای ایران مطرح است که آیا نظاره گر این تحولات خواهد بود یا با الهام از آن، نقشه راه جدیدی برای اقتصاد دریایی خود ترسیم خواهد کرد؟
به نظر شما، کدام یک از این محور های دقیق اروپایی، برای صنعت دریایی ایران اولویت فوری تری دارد؟ دیدگاه کارشناسی خود را با ما در میان بگذارید.
- منبع دادهها: کمیسیون اروپا، industriAll Europe، Maritime Executive، Kuehne+Nagel، تین نیوز و رسانههای تخصصی دریایی.
- شیوه جمعآوری: جستجو و ترکیب گزارشهای منتشرشده در بازه ژوئن تا اوت ۲۰۲۵.
- بازه زمانی: نشستهای استراتژی دریایی اتحادیه اروپا در نیمه اول ۲۰۲۵.
- روش تحلیل: استخراج پرسشها و دغدغههای کلیدی، سپس مقایسه آن با شرایط ایران و تبیین فرصتها و تهدیدها.
- محدودیتها: جزئیات دقیق درباره بودجه اختصاصی و برنامه زمانبندی کمیسیون اروپا هنوز منتشر نشده است.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی