تصور سواحل سرسبز شمال ایران به عنوان یک بیابان خشک و نمکی شاید در نگاه اول شبیه به یک فیلم آخرالزمانی باشد، اما گزارش تکان دهنده مرکز مطالعات و تحقیقات دریای خزر که در خرداد ۱۴۰۴ منتشر شده، این کابوس را به واقعیتی تلخ و نزدیک تبدیل کرده است. این گزارش تایید میکند که روند پسروی سطح آب بزرگترین دریاچه جهان، که از سال ۱۳۷۵ آغاز شده، نه تنها متوقف نشده بلکه با شدتی نگران کننده ادامه دارد و حیات اکوسیستم های ارزشمند منطقه را در معرض نابودی کامل قرار داده است.
شاید عجیب به نظر برسد، اما با وجود افزایش بارش ها در حوضه آبریز شمالی خزر، ورودی آب به این دریا به شدت کاهش یافته است. کارشناسان سه متهم اصلی را برای این بحران معرفی میکنند: تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی که به تبخیر بی سابقه آب منجر شده، مدیریت ضعیف منابع آبی و مهمتر از همه، سد سازی های بی رویه بر روی رود ولگا که شریان حیاتی اصلی خزر محسوب میشود. این عوامل دست به دست هم داده اند تا تعادل چندین هزار ساله این دریا را بر هم بزنند.
دکتر نیما فرید مجتهدی، اقلیم شناس برجسته، با اشاره به نوسانات تاریخی سطح آب خزر تاکید میکند که هرچند این دریا همواره با پیشروی و پسروی مواجه بوده، اما بحران فعلی به دلیل گرمایش جهانی ابعادی بسیار خطرناک تر به خود گرفته است. به گفته او، ادامه این روند میتواند سواحل خزر را به یک منطقه بیابانی مملو از ماسه و نمک تبدیل کند؛ فاجعه ای که پیامدهای آن تنها به محیط زیست محدود نخواهد شد و کشاورزی و زندگی ساحل نشینان را نیز مستقیما هدف قرار میدهد.
این بحران فقط کاهش سطح آب نیست؛ بلکه یک دومینوی ویرانگر است که تالاب های بی نظیری مانند تالاب انزلی و تالاب میانکاله را در خط مقدم نابودی قرار داده است. با خشک شدن این تالاب ها، باید منتظر طوفان های گرد و خاک و فرسایش شدید بادی در مناطق شمالی کشور باشیم که زندگی میلیون ها نفر را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
این گزارش بیش از یک هشدار، یک آژیر قرمز برای آینده سواحل شمالی ایران است. به نظر شما آیا میتوان با دیپلماسی فعال آبی و مدیریت هوشمندانه منابع، از تبدیل شدن این فاجعه به واقعیتی غیر قابل بازگشت جلوگیری کرد؟ تجربیات و نظرات خود را در این باره با ما و دیگر مخاطبان اقتصاد آبی در میان بگذارید.
- منبع دادهها: گزارش مرکز مطالعات و تحقیقات دریای خزر، گفت وگو با دکتر نیما فرید مجتهدی
- شیوه جمعآوری دادهها: بررسی گزارشهای تحقیقاتی و مصاحبه با متخصصان
- بازه زمانی دادهها: خرداد ۱۴۰۴
- روش تحلیل دادهها: تحلیل روندهای تاریخی سطح آب دریای خزر و تاثیرات تغییرات اقلیمی
- محدودیتها: عدم دسترسی به منابع دقیقتر درباره وضعیت کنونی رودخانهها و سدسازیها
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی