عربستان چگونه به قدرت اول شیرین سازی آب دریا در جهان تبدیل شد؟

در قلب یکی از خشک ترین مناطق جهان، عربستان سعودی در سکوت، امپراتوری جدیدی بنا کرده که قدرتش نه از چاه‌های نفت، بلکه از آب‌های شور دریا تامین می‌شود. این کشور با یک برنامه جاه طلبانه و سرمایه گذاری‌های کلان، به قدرت اول جهان در شیرین سازی آب دریا تبدیل شده و با تولید روزانه میلیون‌ها متر مکعب آب، نه تنها شهرها و صنایع خود را سیراب می‌کند، بلکه ستون فقرات چشم انداز بلندپروازانه خود برای دوران پسا نفت را می‌سازد.

مقیاس یک امپراتوری: آمار و ارقام

موفقیت عربستان بر سه پایه استوار است: مقیاس عظیم، سرمایه گذاری هوشمند و فناوری پیشرفته. این کشور با داشتن بیش از ۳۰ کارخانه نمک زدایی که توسط شبکه‌ای عظیم از خطوط لوله به هم متصل شده‌اند، در سال ۲۰۲۳ به ظرفیت تولید خارق العاده ۱۱.۵ میلیون متر مکعب آب شیرین در روز دست یافت. رهبری این ارکستر بزرگ بر عهده شرکت دولتی تبدیل آب شور (SWCC) است که با همکاری گسترده بخش خصوصی، این صنعت را به پیش می‌برد.

جواهرات تاج پادشاهی: ابر پروژه‌های فناورانه

عربستان تنها به ساخت کارخانه‌های بیشتر اکتفا نکرده، بلکه هر پروژه را به ویترینی از جدیدترین فناوری‌های جهان تبدیل کرده است:

• راس الخیر (Ras Al-Khair): این پروژه را می‌توان الماس تاج این امپراتوری دانست. بزرگترین نیروگاه هیبریدی جهان که به طور همزمان روزانه ۳ میلیون متر مکعب آب شیرین و ۲۴۰۰ مگاوات برق تولید می‌کند. این ابر پروژه به تنهایی نیازهای شهرهای بزرگی مانند ریاض و صنایع حیاتی شرق کشور را تامین می‌کند.
• الجبیل ۲ (Jubail-2): نمونه‌ای درخشان از به‌کارگیری فناوری روز. مهندسان با استفاده از تکنولوژی پیشرفته اسمز معکوس (Reverse Osmosis)، ظرفیت تولید این کارخانه را ۳۰ درصد افزایش داده و به بیش از ۱ میلیون متر مکعب در روز رسانده‌اند.
• الخفجی (Al-Khafji): این کارخانه پیشگام استفاده از انرژی‌های پاک است. الخفجی به عنوان یکی از بزرگترین کارخانه‌های تمام خورشیدی آب شیرین کن در جهان، نه تنها روزانه ۹۰ هزار متر مکعب آب تولید می‌کند، بلکه هزینه‌های عملیاتی و تولید آلاینده‌های کربنی خود را تا ۴۰ درصد کاهش داده است.

راز موفقیت: سرمایه گذاری و همکاری بین المللی

این امپراتوری یک شبه ساخته نشده است. دولت عربستان ده‌ها میلیارد دلار در این حوزه سرمایه گذاری کرده و قصد دارد تا سال ۲۰۲۷ ظرفیت تولید خود را سه برابر کند. اما نکته کلیدی، استراتژی این کشور در همکاری با بهترین‌های جهان بوده است. عقد قرارداد با غول‌های مهندسی مانند بکتل (Bechtel) آمریکا برای ساخت، آکسیونا (Acciona) اسپانیا برای واردات تکنولوژی اسمز معکوس، و وئولیا (Veolia) فرانسه برای مدیریت، عربستان را به قطبی برای آزمودن و پیاده سازی جدیدترین راهکارهای صنعت آب تبدیل کرده است.

هزینه پنهان: چالش‌های زیست محیطی

با تمام این دستاوردهای بزرگ، این فناوری بدون هزینه نیست. دو چالش بزرگ زیست محیطی، آینده این صنعت را تهدید می‌کند:

1. مصرف بالای سوخت فسیلی: اکثریت قریب به اتفاق این کارخانه‌ها برای فرآیندهای حرارتی خود به شدت به سوخت‌های فسیلی وابسته‌اند که منجر به تولید حجم عظیمی از گازهای گلخانه‌ای می‌شود.
2. تخلیه آب نمک غلیظ (Brine): پساب فرآیند شیرین سازی، آبی با غلظت نمک بسیار بالاست که معمولا به دریا بازگردانده می‌شود. این کار با افزایش شوری آب و کاهش سطح اکسیژن، اکوسیستم‌های دریایی را با خطری جدی مواجه می‌کند.

در نهایت، تجربه عربستان یک نقشه راه دقیق از فرصت‌ها و چالش‌های پیش روی اقتصاد دریا محور است. این کشور نشان داد که با اراده سیاسی و سرمایه گذاری هوشمند می‌توان بر بزرگترین محدودیت‌های طبیعی غلبه کرد، اما همزمان این پرسش بزرگ را مطرح کرد که آیا می‌توان این کار را به شیوه‌ای پایدار و بدون آسیب زدن به کره زمین انجام داد؟

با توجه به تجربیات عربستان، ایران برای توسعه پایدار صنعت آب شیرین کن خود باید بر کدام جنبه‌ها (فناوری، سرمایه گذاری خصوصی، یا ملاحظات زیست محیطی) تمرکز بیشتری داشته باشد؟ نظرات خود را با ما در میان بگذارید.