به نقل از سی نیوز در یکی از شگفتانگیزترین و زودگذرترین نمایشهای قدرت طبیعت، جزیرهای جدید از دل آبهای دریای خزر بیرون آمد و تنها چند ماه بعد، دوباره در اعماق دریا ناپدید شد. این پدیده که در اواخر ژانویه ۲۰۲۳ بر فراز آتشفشان زیرآبی «کومانی بانک» در سواحل جمهوری آذربایجان رخ داد، نمونهای نادر از «جزایر موقتی» است؛ خشکیهایی که در اثر فعالیتهای زمینشناسی متولد شده و عمرشان گاهی کوتاهتر از یک سال است. جزیره کومانی بانک که قطر آن به ۴۰۰ متر رسیده بود، تا دسامبر ۲۰۲۴ تقریباً به طور کامل توسط امواج دریا بلعیده شد.
آتش و گِل در دریای خزر: چرا آذربایجان کانون جزایر موقتی است؟
برخلاف آتشفشانهای کلاسیک که گدازه و خاکستر پرتاب میکنند، عامل این پدیده در دریای خزر، گلفشانها (Mud Volcanoes) هستند. این ساختارهای زمینشناسی، ترکیبی داغ از گل، آب و مقادیر عظیمی گاز طبیعی تحت فشار را به سطح پرتاب میکنند. جمهوری آذربایجان، به دلیل قرار گرفتن بر روی محل برخورد صفحات تکتونیکی اوراسیا و عربستان، میزبان بیش از ۳۰۰ گلفشان است که یکی از بالاترین تراکمها در جهان محسوب میشود. این پدیدهها گاهی چنان قدرتمند هستند که گازهای متصاعد شده از آنها مشتعل شده و ستونهای آتش عظیمی را بر فراز دریا ایجاد میکنند، همانطور که در سال ۲۰۲۱ در همان منطقه مشاهده شد.
پدیدهای جهانی: از انفجار در تونگا تا جزیره جدید ژاپن
این تولد و مرگهای دراماتیک، محدود به دریای خزر نیست. در سراسر جهان، نیروهای زمینشناسی به طور مداوم در حال خلق و نابودی جزایر هستند:
- هونگا تونگا-هونگا هائاپائی (اقیانوس آرام): جزیرهای که در سال ۲۰۱۵ متولد شد، به یک اکوسیستم منحصر به فرد تبدیل گشت اما در سال ۲۰۲۲ در پی یکی از شدیدترین فورانهای آتشفشانی ثبت شده در تاریخ، به طور کامل نابود شد و احتمالاً گونههای میکروبی نادری را که در آن تکامل یافته بودند، برای همیشه از بین برد.
- ایوو جیما (ژاپن): در اکتبر ۲۰۲۳، فورانی شدید جزیرهای جدید به نام «نیئیجیما» را خلق کرد که ارتفاع آن به ۲۰ متر رسید. اما تنها چند ماه بعد، در مارس ۲۰۲۴، تصاویر نشان داد که این جزیره نیز به سرعت در حال فرسایش و بازگشت به زیر آب است.
این جزایر شبح، آزمایشگاههای طبیعی منحصر به فردی هستند که فرصتی کوتاه برای مطالعه نیروهای سازنده سیاره ما و چگونگی آغاز حیات در محیطهای بکر را فراهم میکنند، پیش از آنکه دوباره در آغوش دریا ناپدید شوند.
این پدیدههای شگفتانگیز چه چیزی درباره قدرت و پویایی سیاره ما به ما میآموزند؟ آیا این جزایر موقتی را باید تنها یک کنجکاوی زمینشناسی دانست یا آزمایشگاههایی طبیعی برای مطالعه حیات و تکامل؟
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی