برداشت از قسمت های جانبی قفس: راهبردی مبتنی بر رفتار سالمون برای برداشت کارآمدتر و انسانی‌تر

صنعت پرورش ماهی سالمون در حال حرکت به‌سمت سازه‌هایی بزرگ‌تر و پیچیده‌تر است که در محیط‌های دور از ساحل یا زیر سطح آب قرار دارند. این طراحی‌های جدید با وجود مزایای قابل توجه، یک چالش اساسی در عملیات ایجاد می‌کنند: چگونه می‌توان بخشی از زی‌توده (بیوماس) را برای انجام درمان یا برداشت، به‌شکلی کارآمد و بدون وارد کردن استرس زیاد به ماهی‌ها خارج کرد؟

مطالعه‌ای نوآورانه از پژوهشگران مؤسسه تحقیقات دریایی و دانشگاه Deakin ، که در مجله Aquaculture منتشر شده، پاسخی جذاب و ساده برای این چالش ارائه می‌دهد. آن‌ها با بررسی تأثیر جهت تراکم بر رفتار خروج ماهی‌ها نشان داده‌اند که تنها با یک تغییر کوچک در راهبرد، می‌توان بازده استخراج را دو برابر کرد و فشار وارد بر ماهی‌ها را به‌شکل چشمگیری کاهش داد. نکته کلیدی این است که به‌جای اعمال زور، باید از رفتار طبیعی سالمون به نفع خود استفاده کنیم.

چالش پیش‌رو: برداشت سالمون در مرزهای نوین آبزی‌پروری

قفس‌های سنتی با ساختار توری و انعطاف‌پذیر خود، این امکان را فراهم می‌کنند که ماهی‌ها در سطح آب برای انجام عملیات مختلف متراکم شوند. اما سازه‌های عظیم و سخت امروزی و قفس‌های غوطه‌ور – که برای مقابله با مشکلاتی مانند شپش دریایی که در آب‌های سطحی زندگی می‌کنند طراحی شده‌اند – استفاده از این روش را یا غیرممکن یا بسیار پیچیده کرده‌اند.

برداشت ماهی سالمون از اعماق آب، بدون بالا کشیدن قفس‌ها، هم از نظر اجرایی و هم از نظر رفاه حیوانات، چالشی جدی است. اگر پمپاژ با سرعت بالا انجام شود، می‌تواند به آسیب‌های ناشی از تغییر فشار (barotrauma[۱]) منجر شود، و خود فرآیند متراکم‌سازی یکی از پراسترس‌ترین مراحل زندگی یک ماهی پرورشی به‌شمار می‌رود. بنابراین، پیدا کردن روشی برای تراکم در عمق که سریع، کم‌استرس و کارآمد باشد، برای آینده‌ی صنعت پرورش سالمون ضروری است.

[۱]  Barotrauma به آسیب‌هایی گفته می‌شود که به‌دلیل تغییر ناگهانی فشار وارد بر بدن موجود زنده ایجاد می‌شوند، به‌ویژه در اندام‌های پر از گاز مانند کیسه شنا در ماهی‌ها یا ریه در پستانداران.

یک آزمایش هوشمندانه: بررسی جهت تراکم ماهی‌ها

برای پاسخ به این سؤال، پژوهشگران یک آزمایش عملی و مستقیم طراحی کردند تا مشخص کنند آیا جهت تراکم به سمت بالا، پایین یا به طرفین بر میزان خروج سالمون تأثیر دارد یا خیر.

آزمایش «مکعب»

پژوهشگران از یک قفس مکعبی نمونه به حجم ۲۷ متر مکعب استفاده کردند که دارای دیواری متحرک بود و امکان کاهش تدریجی حجم را فراهم می‌کرد تا فرآیند تراکم را شبیه‌سازی کنند. در دیوار مقابل، یک دهانه دایره‌ای به قطر ۵۰ سانتی‌متر نصب شده بود تا ماهی‌ها از آن خارج شوند. قفس را می‌شد طوری قرار داد که این خروجی در بالا، پایین یا کنار قرار گیرد.

روند انجام آزمایش

این مطالعه با دو گروه ماهی سالمون اطلس انجام شد: ماهیان کوچک (حدود ۱.۳ کیلوگرم) و ماهیان بزرگ (حدود ۴.۳ کیلوگرم)، که هر دو با تراکم پایین حدود ۶ تا ۷ کیلوگرم ماهی در هر متر مکعب آب بودند. طی ۲۵ دقیقه، دیوار متحرک به‌صورت مرحله‌ای و هر ۵ دقیقه حجم قفس را کاهش داد تا وزن ماهی‌ها در قفس به تدریج افزایش یابد و ماهی‌ها را به سمت خروجی تحریک کند. یک دوربین GoPro رفتار ماهی‌ها و تعداد آن‌هایی که خارج شدند را ضبط کرد.

برتری تراکم جانبی

نتایج مطالعه کاملاً روشن و بدون ابهام بود و نشان داد که جهت تراکم تأثیر بسیار زیادی بر کارایی برداشت دارد.

برداشت تقریباً دو برابر شد

تراکم جانبی به‌طور قابل‌توجهی موفق‌ترین روش بود. تقریباً ۸۰ درصد از ماهی‌های سالمون (چه بزرگ و چه کوچک) زمانی که خروجی در سمت کناره قفس قرار داشت، از آن خارج شدند. در مقایسه، تنها بین ۲۰ تا ۵۰ درصد ماهی‌ها زمانی که تراکم آن‌ها را به سمت بالا یا پایین هدایت می‌کرد، خارج شدند. برای ماهی‌های بزرگ، روش جانبی ۲.۳ برابر مؤثرتر از روش برداشت از بالا و ۱.۹ برابر مؤثرتر از روش پایین بود.

تراکم کمتر و استرس کمتر

شاید مهم‌ترین یافته در زمینه رفاه حیوانات این باشد که تراکم جانبی بسیار کمتر بود. بیشترین وزن ماهی‌ها در هر متر مکعب هنگام تراکم از سمت جانبی فقط بین ۳۷ تا ۴۳ کیلوگرم بود. در مقابل، در روش‌های بالا و پایین، ماهی‌ها تحت وزن‌های بسیار بالاتری، تا تراکم ۵۹ تا ۷۳ کیلوگرم در متر مکعب، قرار گرفتند تا زمانی که به تعداد قابل توجهی شروع به خروج کردند. حفظ وزن پایین ماهی‌ها هنگام دست‌کاری، کلید کاهش استرس است که به نوبه خود می‌تواند مقاومت ماهی‌ها را در طول حمل‌ونقل و فرآوری‌های بعدی افزایش دهد.

چرا این روش این‌قدر خوب جواب می‌دهد؟ رفتار طبیعی ماهی سالمون

توضیح این تفاوت آشکار در رفتار و زیست‌شناسی خود ماهی‌ها نهفته است.

• بینایی و شنا کردن: ماهی سالمون چشم‌هایش در طرفین سرش قرار دارد که به او دید جانبی و جلویی خوبی می‌دهد، اما دید مستقیم به بالا یا پایین بسیار محدود است. علاوه بر این، در قفس‌ها معمولاً به‌صورت گروهی و در الگوهای دایره‌ای و در عمقی ثابت شنا می‌کنند. خروجی در سمت جوانب قفس دقیقاً در «خط دید و مسیر شنا» طبیعی آن‌ها قرار دارد و همین باعث می‌شود پیدا کردن آن برایشان آسان‌تر باشد.
• رفتار فرار: مطالعه نشان داد که برای خروج به سمت بالا یا پایین، ماهی‌ها باید الگوی شنا کردن معمول خود را تغییر دهند. در مقابل، خروج جانبی حرکتی بسیار طبیعی‌تر و روان‌تر بود. جالب اینجاست که پاسخ استرس معمول در سالمون شنا به سمت پایین است، که می‌تواند توضیح دهد چرا خروجی پایین برای ماهی‌های کوچک کمی مؤثرتر از خروجی بالایی بود.

پیامدهای عملی برای صنعت سالمون

این نتایج صرفاً یک کنجکاوی علمی نیستند؛ بلکه پیامدهای مستقیم و ارزشمندی برای طراحی و مدیریت مزارع آبزی‌پروری آینده دارند.

• طراحی قفس و سیستم برداشت: مهندسان و طراحان سیستم‌های جدید دریایی، غوطه‌ور یا سیستم‌های بسته (CCS[۲]) باید مکانیزم‌هایی را در نظر بگیرند که تراکم جانبی ماهی‌ها را به سمت نقطه برداشت تسهیل کند. این کار می‌تواند عملیات برداشت و درمان را بسیار ساده‌تر کند.
• رفاه حیوانات به‌عنوان اولویت: استفاده از روش تراکم جانبی اجازه می‌دهد ماهی‌ها با فشار بسیار کمتری مدیریت شوند که با استانداردهای رو به رشد رفاه حیوانات هم‌خوانی دارد. علاوه بر این، کاهش استرس در هنگام برداشت می‌تواند تأثیر مثبتی روی کیفیت نهایی محصول داشته باشد.
• جلوگیری از فرار: این مطالعه درس غیرمستقیم اما حیاتی‌ای درباره ایمنی قفس ارائه می‌دهد. نشان می‌دهد که سالمون‌ها احتمالاً بیشتر به دنبال و استفاده از دریچه‌های کناری قفس هستند تا سقف یا کف آن. این موضوع اهمیت ساختار مقاوم دیواره‌های جانبی را برای جلوگیری از فرار تأکید می‌کند.

[۲] CCS مخفف عبارت Closed-Containment Systems ، به معنی سیستم‌های بسته در آبزی‌پروری است. این سیستم‌ها به نوعی قفس یا محفظه گفته می‌شود که کاملاً بسته یا نیمه‌بسته بوده و از ورود یا خروج مواد، موجودات یا آب به‌صورت کنترل‌شده جلوگیری می‌کند. هدف اصلی این سیستم‌ها، کاهش آلودگی‌ها، بیماری‌ها و مشکلات محیطی مرتبط با پرورش ماهی در آب‌های آزاد است.

جمع‌بندی

مطالعه Warren-Myers و همکاران نمونه‌ای عالی است از اینکه چگونه مشاهده رفتار حیوانات می‌تواند به راهکارهای تکنولوژیک ساده‌تر و مؤثرتر منجر شود. این مطالعه نشان می‌دهد که برای بهبود برداشت سالمون در سیستم‌های پرورشی پیچیده آینده، بهترین راهبرد هماهنگ کردن فناوری با زیست‌شناسی ماهی است.

ازدحام جانبی نه تنها در میزان ماهی برداشت‌شده در طول زمان کارآمدتر است، بلکه این کار را در تراکم های پایین‌تر انجام می‌دهد که رفاه بیشتری را فراهم می‌کند. این رویکرد گامی رو به جلو به سوی صنعتی پایدارتر، پربارتر و مهم‌تر از همه، انسانی‌تر در پرورش سالمون است.

تعداد بازدید: ۳۰۵

لینک کوتاه: کپی کن!