هوش مصنوعی (AI) در سالهای اخیر به یک تحول عظیم در صنایع مختلف جهان تبدیل شده است. در میان این صنایع، حوزه دریایی بهویژه در کشورهایی با سواحل گسترده و دسترسی به منابع دریایی، از پتانسیلهای ویژهای برای بهرهبرداری از این فناوری برخوردار است. ایران با توجه به موقعیت استراتژیک خود در خلیج فارس و دریای عمان، از ظرفیتهای بزرگی برای استفاده از هوش مصنوعی در صنایع دریایی برخوردار است. بهمنظور بررسی این ظرفیتها و چالشها، گفتوگویی اختصاصی با محمد جعفری، کارشناس و فعال حوزه مهندسی دریا، ترتیب دادهایم تا از فرصتها و چالشهای هوش مصنوعی در این حوزه بیشتر بدانیم.
|
مصاحبه از: شکیلا لشکری، فانوس دریا |
۱. هوش مصنوعی در صنایع دریایی جهان: جایگاه و تحولات
فانوس دریا: جناب جعفری، ابتدا از شما میخواهیم که نگاهی به وضعیت هوش مصنوعی در صنایع دریایی جهان بیندازید. به نظر شما، این فناوری چگونه در حال تحول این صنعت است؟
هوش مصنوعی به سرعت در حال بازتعریف صنایع دریایی در سطح جهانی است. یکی از بزرگترین تحولات آن، استفاده از سیستمهای هوشمند برای پیشبینی شرایط محیطی و مدیریت بهتر عملیات دریایی است. از کشتیهای خودران گرفته تا بنادر هوشمند، هوش مصنوعی در حال تغییر نحوه عملکرد این صنایع است. برای مثال، شرکتهای پیشرو مانند Maersk و IBM در پروژههایی همچون TradeLens از هوش مصنوعی برای تحلیل دادههای لجستیکی و بهبود شفافیت در زنجیره تأمین استفاده کردهاند. در بخش نفت و گاز نیز، هوش مصنوعی به پیشبینی خرابی تجهیزات و بهینهسازی استخراج منابع کمک شایانی کرده است.
این تحولات به شدت به کاهش هزینهها، افزایش ایمنی و حفظ محیط زیست دریایی کمک کرده و در عین حال ظرفیتهایی برای رقابت جهانی ایجاد کردهاند. از آنجا که صنعت دریایی یکی از صنایع کلیدی در اقتصاد جهانی است، توسعه این فناوریها میتواند به یک مزیت رقابتی جهانی تبدیل شود.
۲. وضعیت استفاده از هوش مصنوعی در صنایع دریایی ایران
فانوس دریا: در ایران، با توجه به شرایط خاص کشور، وضعیت استفاده از هوش مصنوعی در صنایع دریایی چگونه است؟
در ایران، حوزه هوش مصنوعی در صنعت دریایی هنوز در مراحل ابتدایی توسعه خود قرار دارد. با این حال، بهویژه در چند سال اخیر، پروژههایی در حوزههای مختلف آغاز شدهاند. یکی از نقاط قوت ایران در این زمینه، موقعیت جغرافیایی خاص آن است که نیاز به بهینهسازی عملیات دریایی، مدیریت بنادر و پایش محیط زیست دریایی را بیشتر میکند. اما در مقایسه با کشورهای پیشرفته، هنوز به میزان قابل توجهی از پتانسیلهای هوش مصنوعی در صنایع دریایی استفاده نشده است.
محدودیتهایی همچون کمبود نیروی متخصص، عدم دسترسی به دادههای با کیفیت و ناکافی بودن زیرساختهای فناوری اطلاعات از جمله موانعی هستند که باعث شدهاند فرآیندهای هوشمندسازی در این صنعت با سرعت کمتری پیش بروند. با این حال، مراکز تحقیقاتی و دانشگاهها تلاش میکنند که پژوهشهای مبتنی بر هوش مصنوعی را در صنعت دریایی ایران گسترش دهند، ولی همچنان نیاز به سرمایهگذاری و همکاری بینالمللی در این زمینه احساس میشود.
۳. فرصتها و پتانسیلهای هوش مصنوعی در صنایع دریایی ایران
فانوس دریا: با توجه به وضعیت موجود، به نظر شما چه فرصتهایی در ایران برای بهرهبرداری از هوش مصنوعی در صنایع دریایی وجود دارد که هنوز مغفول ماندهاند؟
ایران با توجه به موقعیت استراتژیک خود در خلیج فارس و دریای عمان، ظرفیتهای زیادی برای بهرهبرداری از هوش مصنوعی در صنعت دریایی دارد. یکی از فرصتها، توسعه سیستمهای هوشمند برای نظارت و مدیریت کشتیها و بنادر است. بهطور مثال، استفاده از سیستمهای پیشبینی وضعیت دریایی، تحلیل دادههای محیطی و مدیریت زمان و هزینه در بنادر میتواند موجب بهبود چشمگیر بهرهوری شود.
فرصت دیگری که بهطور ویژه در ایران قابل توجه است، استفاده از هوش مصنوعی در حوزه جستجو و نجات دریایی است. از آنجایی که ایران یکی از کشورهای بزرگ در زمینه عملیات امداد دریایی است، بهرهگیری از فناوریهای هوشمند برای کاهش زمان واکنش و بهینهسازی منابع میتواند جان انسانها را نجات دهد و اثربخشی این عملیاتها را افزایش دهد.
همچنین، با توجه به وجود منابع نفت و گاز در آبهای ایران، استفاده از هوش مصنوعی در بهینهسازی استخراج و پیشبینی خرابی تجهیزات دریایی میتواند باعث صرفهجویی در هزینهها و افزایش ایمنی عملیات شود.
۴. چالشها و نقاط ضعف در پیادهسازی هوش مصنوعی در صنعت دریایی ایران
فانوس دریا: به نظر شما، چه چالشها و نقاط ضعفی در مسیر بهرهبرداری از هوش مصنوعی در صنایع دریایی ایران وجود دارد؟
چالشهای عمده در مسیر پیادهسازی هوش مصنوعی در ایران به چند بخش اصلی تقسیم میشوند. نخستین چالش، کمبود دادههای معتبر و ساختارمند است. برای اجرای الگوریتمهای هوش مصنوعی، نیاز به دادههای با کیفیت و دقیق داریم، ولی بسیاری از دادههای دریایی در ایران به صورت دستی جمعآوری میشوند و به راحتی قابل پردازش نیستند
دومین چالش، ضعف در زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات است. برای استفاده از هوش مصنوعی به منابع محاسباتی قابل اتکا نیاز داریم که در حال حاضر در بسیاری از مناطق کشور، این زیرساختها مناسب نیستند.
سومین چالش، کمبود نیروی انسانی متخصص و آموزشدیده است. گرچه دانشگاهها در حال آموزش دانشجویان در حوزههای مختلف هوش مصنوعی هستند، اما هنوز تعداد متخصصانی که به طور خاص در زمینه هوش مصنوعی برای صنایع دریایی آموزش دیده باشند، کم است.
۵. آینده هوش مصنوعی در صنایع دریایی ایران و جهان
فانوس دریا: با توجه به این چالشها، آینده هوش مصنوعی در صنایع دریایی ایران را چگونه پیشبینی میکنید؟ چه اقداماتی برای رسیدن به این آینده باید انجام شود؟
من آینده هوش مصنوعی در صنایع دریایی ایران را بسیار مثبت میبینم. اگر ایران بتواند گامهای جدی در رفع موانع موجود بردارد، میتواند به یکی از بازیگران اصلی در این عرصه تبدیل شود. بهویژه در زمینههای مدیریت ناوگان هوشمند، بهینهسازی بنادر و پایش وضعیت محیط زیست دریایی، میتوان شاهد تحولاتی چشمگیر بود.
برای رسیدن به این آینده، اولین گام ضروری، سرمایهگذاری در زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات است. بدون یک شبکه اطلاعاتی قوی و پایگاه داده معتبر، پیادهسازی هوش مصنوعی غیرممکن خواهد بود. گام بعدی، تقویت همکاریهای بینالمللی در این حوزه است. به ویژه در بخش تحقیق و توسعه، ایران میتواند از همکاری با شرکتهای بزرگ جهانی بهرهمند شود. همچنین باید به تربیت نیروی انسانی متخصص در این زمینه توجه ویژهای داشته باشیم.
در نهایت، دولت باید از پروژههای نوآورانه در صنعت دریایی حمایت کند و قوانینی را بهمنظور تسهیل پیادهسازی این فناوریها وضع کند. اگر این اقدامات به درستی صورت گیرد، ایران میتواند از هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار استراتژیک در صنعت دریایی بهرهبرداری کند.