همزمان با گرامیداشت روز ملی خلیج فارس (دهم اردیبهشت)، سرپرست دفتر زیست بومها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ضمن تأکید بر اهمیت استراتژیک و ملی این پهنه آبی، چالشهای جدی زیستمحیطی پیش روی آن را تشریح کرد. به گفته وی، ماهیت نیمهبسته خلیج فارس، در کنار فعالیتهای فزاینده انسانی، این اکوسیستم ارزشمند را در معرض تهدیدات گوناگون قرار داده است.
شهرام فداکار، با اشاره به اینکه خلیج فارس یک دریای نیمهبسته است، اصلیترین ویژگی اکولوژیکی آن را کندی شدید چرخش جریانات آبی عنوان کرد و گفت: زمان تعویض کامل آب در این دریا حدود ۳ تا ۵ سال طول میکشد. این شرایط باعث میشود هرگونه آلودگی وارد شده به سرعت تجمع پیدا کرده و امکان خودپالایی مؤثر وجود نداشته باشد. وی همچنین به شوری و دمای بالاتر از میانگین آب خلیج فارس نسبت به دریاهای مشابه اشاره کرد که آستانه تحمل اکولوژیک آن را کاهش داده و آن را در برابر فشارها آسیبپذیرتر میکند.
فداکار، چالشهای عمده زیستمحیطی خلیج فارس را ریشه در فعالیتهای انسانی دانست. او به تردد بالای شناورها اشاره کرد و گفت: با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از ذخایر و صادرات انرژی جهان از طریق خلیج فارس و تنگه هرمز انجام میشود، تردد سالانه حدود ۴۰ هزار شناور از تنگه هرمز گزارش شده است که میتواند منجر به آلودگیهای نفتی و عملیاتی و آسیب به اکوسیستم دریایی شود.
به گفته این مقام مسئول، توسعه سریع و اغلب بیضابطه سواحل در یک دهه اخیر، چالش بزرگ دیگری است. فعالیتهایی نظیر تخریب و استحصال زمین از دریا، استقرار صنایع سنگین و پتروشیمی، مناطق ویژه اقتصادی و آزاد، و فعالیتهای گردشگری ناپایدار، باعث از بین رفتن زیستگاههای حساس ساحلی شده است.
فداکار همچنین به بهرهبرداری شدید و بیرویه از منابع آبزی اشاره کرد. فشار صید بیرویه منجر به کاهش محسوس اندازه و کیفیت صید و حتی ناپدید شدن برخی گونهها نسبت به دهههای گذشته شده است. علاوه بر این، احداث مزارع بزرگ آبزیپروری در خطوط ساحلی (با اشغال عرصههای وسیع و آلودگیهای خاص خود) فشار مضاعفی بر اکوسیستم وارد کرده است.
وی در ادامه به پدیده گردشگری بیضابطه به عنوان یک چالش نوظهور اشاره کرد و با ذکر نمونه جزیره هرمز در ایام نوروز که شاهد ورود روزانه دهها هزار نفر فراتر از ظرفیت برد اکولوژیک بوده است، تأکید کرد که این حجم جمعیت و عدم رعایت ضوابط منجر به تخریبهای غیرقابل برگشت در سواحل و زیستگاههای دریایی جزایر مختلف (مانند هرمز، قشم و کیش) میشود.
سرپرست دفتر زیست بومها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در پایان به اقدامات حفاظتی نیز اشاره کرد. وی تصویب قوانین جدید مانند قانون حفاظت و احیای تالابها، افزایش گونههای تحت حمایت (مانند کوسهها و سپرماهیان)، بازنگری سالانه حدود سواحل در شورای عالی محیط زیست و ابلاغ ضوابط سختگیرانهتر، مطالعات ارزیابی توان اکولوژیک سواحل در راستای سیاستهای توسعه دریامحور و تأسیس سازمان توسعه سواحل مکران را از جمله این اقدامات برشمرد و بر ضرورت همکاری و همافزایی سایر سازمانهای مرتبط برای کاهش آسیبهای توسعه بر محیط زیست دریایی تأکید کرد.
بازنشر فانوس دریا به نقل از اقتصاد آبی